ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ : ΕΥΗΜΕΡΙΑ ΜΕ ΦΤΩΧΕΙΑ ΚΑΙ ΑΝΕΡΓΙΑ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο: Ελένη Γαλάνη  3/11/21

To Xoυίτνεϋ είναι μια μικρή πόλη βορειοδυτικά της Οξφόρδης. Στη διάρκεια του Μεσαίωνα ανέπτυξε μια βιομηχανία υφασμάτων βασισμένη στο μαλλί από τα χωριά της περιοχής. Στις αρχές του 17ου αιώνα η πόλη ειδικεύτηκε στις κουβέρτες, ένα προϊόν το οποίο έγινε διάσημο με τις εξαγωγές που έκανε στην Ισπανία, την Πορτογαλία και τη Βόρειο Αμερική. Έτσι αρχίζει να εμφανίζεται στην περιοχή αυτή, τον 18ο αιώνα αυτό που αποκαλούμε σήμερα  παγκοσμιοποίηση με την εταιρεία Hudson Bay να αγοράζει τις κουβέρτες του Χουίτνεϋ, να τις πουλά  στην Ευρώπη αλλά και στους ιθαγενείς του Καναδά ανταλλάσσοντάς τες με δέρματα και να παραμένει ο σημαντικότερος αγοραστής στην περιοχή και τον 19ο αιώνα.

Η μικρή αυτή πόλη μπορεί να θεωρηθεί χαρακτηριστικό σημείο αναφοράς στον μετασχηματισμό της οικονομίας και κατ΄επέκταση της κοινωνίας: από τα υφαντά στον χειροκίνητο αργαλειό και τα πρώτα βήματα της οικιακής βιοτεχνίας στην παραγωγή των προϊόντων στον αργαλειό με ελατήριο και “ιπτάμενη” σαΐτα που δεν χρειαζόταν δύο αλλά έναν χειριστή για τη λειτουργία του, σημειώνεται η αρχή της ανατροπής που επέφερε η «Βιομηχανική Επανάσταση» (μέσα 18ου– 19ου αιώνα) στον τρόπο ζωής των ανθρώπων με την εξέλιξη τη τεχνολογίας στην οικονομία, το εμπόριο και τις υποδομές, αρχικά στη Μεγάλη Βρετανία και στη συνέχεια σε σχεδόν όλες τις χώρες του κόσμου.

Στη σύντομη αυτή Εισαγωγή, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης,  ο αμερικανός ιστορικός της οικονομίας καθηγητής Ρόμπερτ Κάρσον Άλλεν (*) αναλύει τα βασικά χαρακτηριστικά της Βιομηχανικής Επανάστασης στη Βρετανία τους λόγους που αναπτύχθηκε στη συγκεκριμένη χώρα κι όχι αλλού. Ειδικότερα, αναφέρεται στους παράγοντες που συνδυάστηκαν για να επιτρέψουν την εκβιομηχάνιση στο συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, συμπεριλαμβανομένης της θέσης της Βρετανίας ως παγκόσμιας εμπορικής αυτοκρατορίας . Είναι:

  • το πολιτικό και νομικό σύστημα της Αγγλίας που επέτρεπε τον έλεγχο της αυθαίρετης άσκηση της εξουσίας από το Στέμμα και εξασφάλιζε τα ατομικά δικαιώματα της ιδιοκτησίας και την περιορισμένη φορολογία – σημείο αιχμής για τις επενδύσεις
  • η άνοδο του καπιταλισμού
  • η ανάπτυξη του διηπειρωτικού εμπορίου μετά τις ανακαλύψεις του Κολόμβου
  • τη δημιουργία αποικιών και μόνιμων οικισμών
  • οι καινοτομίες στη βιομηχανία σιδήρου και στην ενέργεια

Nα θυμίσουμε  τις τεχνικές καινοτομίες στη βιομηχανία σιδήρου, στην κλωστοϋφαντουργία και στην παραγωγή ενέργειας που σάρωσαν μετά το 1860 την Αγγλία, εφαρμόστηκαν στην παραγωγή και ανέβασαν την παραγωγικότητα  Οι μηχανές αντικατέστησαν, σταδιακά, την παραδοσιακή χειροτεχνία και χρησιμοποιήθηκαν για την κλώση και την ύφανση υφασμάτων, οι ατμομηχανές για την παροχή αξιόπιστης ισχύος και η βιομηχανία ενισχύθηκε από την κατασκευή των πρώτων σιδηροδρόμων – ενός μεγάλου δικτύου αρτηριών που τροφοδοτούσαν τα εργοστάσια με πρώτες ύλες και μετέφεραν τα εμπορεύματα. Οι πόλεις μεγάλωσαν καθώς οι άνθρωποι μετατοπίστηκαν από τη γεωργία στη βιομηχανία και το εμπόριο.

Ταυτόχρονα με την ανάπτυξη των πόλεων ήρθαν τα αυξημένα επίπεδα ρύπανσης και ασθενειών. Η πρόοδος είχε πολλαπλές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες. Πολλοί άνθρωποι έχασαν τη δουλειά τους λόγω των νέων μηχανημάτων, ενώ οι συνθήκες δουλειάς στα νέα εργοστάσια ήταν ζοφερές και οι αμοιβές χαμηλές, σε αντίθεση με την  ευημερία της μεσαίας τάξης. Το δωδεκάωρο στα εργοστάσια έναντι πενιχρών αμοιβών αποτελούσε πάγια αρχή ενώ η στέγαση των κατοίκων στις μολυσμένες από την υπερσυγκέντρωση του πληθυσμού πόλεις ήταν άθλια και η πρόοδος συνοδοιπόρος της μεγάλης φτώχειας. Κοινωνικές αναταραχές πολλαπλασιάζονταν στα εργατικά στρώματα. Η εκμετάλλευση των εργαζομένων οδήγησε στην ανάπτυξη των συνδικάτων, των κινημάτων διαμαρτυρίας και της εμφάνισης των αρχών του σοσιαλισμού ως σύστημα μιας δίκαιης και αξιοπρεπούς  διαβίωσης των εργαζομένων. Οι συνθήκες βελτιώθηκαν μόνο όταν στα μέσα του 19ου αιώνα η μηχανική παραγωγή αντικατέστησε πλήρως όλα τα χειρωνακτικά επαγγέλματα και οι μισθοί άρχισαν να αυξάνονται.

Στο βιβλίο -οδηγό ο συγγραφέας εξηγεί τα γεγονότα που πυροδότησαν τη Βιομηχανική Επανάσταση, παρουσιάζει την προ-Βιομηχανική Επανάσταση, 1500-1700 και απαντά στο ερώτημα “Γιατί η Βιομηχανική Επανάσταση” έγινε στη Βρετανία. Περιγράφει την κατάσταση της Αγγλίας, την ταξική δομή, το βιοτικό επίπεδο της εργατικής τάξης και την ανισότητα εντός της εργατικής τάξης και καταλήγει στην επέκταση της Βιομηχανικής Επανάστασης μιλώντας πλέον για τη παγκοσμιοποίηση και  την τεχνολογία, την αποβιομηχάνιση με αναφορές στο τυπικό μοντέλο στις ΗΠΑ, στην Ευρώπη, στην περιφέρεια και για το μέλλον της βιομηχανικής επανάστασης. Ακολουθεί αναφορά στις αλλαγές στην τεχνολογία και την επιχειρηματική οργάνωση και εξετάζεται ο αντίκτυπός τους σε διαφορετικές κοινωνικές τάξεις και ομάδες. Παρουσιάζοντας τους «νικητές» και τους «χαμένους», δείχνει πώς αντικατοπτρίστηκαν οι αλλαγές στις εξελισσόμενες κυβερνητικές πολιτικές και πώς αυτές συνεισέφεραν στον οικονομικό μετασχηματισμό. Το τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου, που καταπιάνεται με τη διάδοση της εκβιομηχάνισης στον υπόλοιπο κόσμο, συμπληρώνεται από επίμετρο του Ανδρέα Κακριδή, που επιδιώκει να τοποθετήσει την ελληνική εκβιομηχάνιση στον ίδιο ιστορικό καμβά.

 

(*) Ο Ρόμπερτ Κάρσον Άλλεν είναι αμερικανός ιστορικός της οικονομίας, ο οποίος έχει μελετήσει εκτενώς την αγγλική γεωργική ιστορία και τη Βιομηχανική Επανάσταση. Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης μέχρι το 2013, είναι σήμερα Καθηγητής Οικονομικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης στο Άμπου Ντάμπι.