ΒΕΝΕΤΣΙΑΝΙΚΗ ΜΑΣΚΑ : Δυό-τρία πράγματα που ξέρω γι’ αυτήν

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο: Ελένη Γαλάνη

Οι βενετσιάνικες μάσκες αποτέλεσαν χαρακτηριστικό γνώρισμα του πολιτισμού της Βενετίας από το δεύτερο μισό του 13ου αιώνα όταν καθιερώθηκε το καρναβάλι. Προερχόμενες από την παράδοση της κομέντια ντελ’ άρτε, υπήρξαν το μέσον που επέτρεπε στους Βενετούς να χαίρονται δημόσια κάθε τι ιδιωτικό και άσεμνο, προκλητικό και παράνομο, αποφεύγοντας τα κοινωνικά σχόλια και τις συνέπειες του νόμου.

Στη μακρά διάρκεια του καρναβαλιού που γεννήθηκε από τους πανηγυρισμούς στην πλατεία Σαν Μάρκο για τη νίκη Βενετικής Δημοκρατίας κατά του πατριάρχη της Ακουϊλίας Ούλρικο, το 1162, πλούσιοι και φτωχοί, τολμηροί και δειλοί, έντιμοι και απατεώνες, επιδίδονταν, χωρίς περιορισμούς, σε οτιδήποτε άσεμνο, τολμηρό, παράνομο ακόμα και σε βιαιότητες. Οι αριστοκράτες, υπό την προστασία της μάσκας, απολάμβαναν ελεύθερα τις ερωτικές τους προτιμήσεις, οι χαρτοπαίκτες, χαμένοι ή κερδισμένοι, προστατεύονταν από την ανωνυμία της, οι φτωχοί συναναστρέφονταν με πρόσωπα που σε καμία περίπτωση δεν θα μπορούσαν να διανοηθούν.

Στη μακαραίωνη ιστορία της η μάσκα γνώρισε περιορισμούς και απαγορεύσεις, ειδικά για τη χρήση της σε πράξεις βίας. Όμως, ήταν τόσο στενά συνδεδεμένη με τη ζωή στη Βενετία που σχεδόν όλο το χρόνο ήταν παρούσα. Η χρήση της επιτρεπόταν στη διάρκεια του καρναβαλιού που άρχιζε στις 26 Δεκεμβρίου και τελείωνε την Καθαρά Δευτέρα. Οι Βενετοί μπορούσαν ακόμη να φορούν μάσκες από την επομένη της Αναλήψεως και ως τις 10 Ιουνίου και από τις 5 Οκτωβρίου ως τις 16 Δεκεμβρίου. Με την πτώση της Δημοκρατίας της Βενετίας στους Γάλλους στα τέλη του 18ου αιώνα, η χρήση της παραδοσιακής μάσκας άρχισε να παρακμάζει έως  ότου εξαφανίστηκε εντελώς.

Μετά από δύο αιώνες αδράνειας, στις αρχές της δεκαετίας του ΄80, το καρναβάλι της Βενετίας αναγεννήθηκε. Η παράδοση αναβίωσε και μέσα από τα χειρόγραφα και τους κώδικες αναζητήθηκαν οι τεχνικές κατασκευής της μάσκας, τα σχέδια, τα υλικά και τα χρώματα. Περίτεχνες και λαμπρές, ρομαντικές, ενίοτε υπερβολικές, έρχονται να επιβεβαιώσουν τη ρήση του Όσκαρ Ουάϊλντ: «Ο άνθρωπος είναι λιγότερο ο εαυτός του όταν μιλά για το άτομό του. Δώσε του μία μάσκα και θα πει την αλήθεια.» (Oscar Wilde, The Critic As Artist: With Some Remarks upon The Importance of Doing Nothing).

Σήμερα, είκοσι χρόνια μετά τη χαραυγή του 21ου αιώνα η μάσκα επανέρχεται στη ζωή μας όχι για το καρναβάλι, αλλά για λόγους προστασίας από τη μόλυνση του Covid-19. Μάλλον είναι κι αυτή ένας μασκαράς.