ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑ-ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο: Ελένη Γαλάνη

Το βιβλίο αναπτύσσει χρονολογικά την ιστορία της τρομοκρατίας σε συνδυασμό, παράλληλα, με την ιστορία των κοινωνιών που τη γέννησαν από την εποχή της αρχαίας Ιουδαίας ως τη μεσαιωνική Ευρώπη, τη Ρωσία, την Αμερική, την Ασία. Πανεπιστημιακό σύγγραμμα στο πλαίσιο των σπουδών για την τρομοκρατία αρχικά, το 2009 όταν πρωτοκυκλοφόρησε, παρέχει στη δεύτερη, εμπλουτισμένη έκδοσή του (2016), πληροφορίες, αναλύσεις, απόψεις σχετικά με τις μορφές βίας όπως εκφράζονται απ’  αυτόν «που για κάποιον είναι τρομοκράτης, για κάποιον άλλον αγωνιστής για την ελευθερία».

Η προσέγγιση στο θέμα του συγγραφέα Randal.D. Law- καθηγητή στο Birmingham-Southern College της Αλαμπάμα (ΗΠΑ)- ακολουθεί μια μέση οδό, μεταξύ της «παραδοσιακής» και της «κριτικής» προσέγγισης της τρομοκρατίας- όπως αναφέρει, χαρακτηριστικά, ο ίδιος. Στη μελέτη του έχει συμπεριλάβει άτομα και ομάδες που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των μορφών συνωμοτικής οργάνωσης, ιστορικά παραδείγματα που αναδεικνύουν την τρομοκρατία ως μορφή προβοκατόρικης και συμβολικής βίας και παραδείγματα που δείχνουν την αλληλοεπικάλυψή της με άλλες μορφές βίας- πόλεμο, εξέγερση, αντάρτικο, έγκλημα και ψυχοπαθολογική  συμπεριφορά.

Ιστορίες τρομοκρατίας υπάρχουν από την αρχαιότητα (Ελλάδα, Ιουδαία, Ρώμη). Η πρώτη καταγεγραμμένη περίπτωση εντατικής τρομοκρατίας ήταν οι Σικάριοι που εξωθούσαν τον εβραϊκό πληθυσμό σε επανάσταση για την απελευθέρωση των εδαφών και του λαού της Ιουδαίας από τους Ρωμαίους.(50 μ.Χ). Στην Ευρώπη  και τον ισλαμικό κόσμο κατά τον Μεσαίωνα, εμφανίζονται περιπτώσεις τρομοκρατίας με τελική κατάληξη τη Γαλλική Επανάσταση οπότε επιβλήθηκε καθεστώς τρόμου (le regime de terreur) ως κάτι απολύτως θετικό για την προστασία της Επανάστασης και καθιερώθηκε, έκτοτε, ο όρος τρομοκρατία. Εκτενής είναι η αναφορά του συγγραφέα στους Ρώσους επαναστάτες τον 19ο αιώνα και την τρομοκρατική δράση του αγώνα τους για το όραμα του σοσιαλισμού. «‘Αν κάποια χώρα – γράφει ο Randal.D. Law – δικαιούται να ισχυρίζεται πως είναι η γενέτειρα της σύγχρονης  τρομοκρατίας, είναι αυτή η ποτισμένη με αίμα γη της Ρωσίας. Εκεί, αρχής γενομένης το 1860, τρεις γενιές ριζοσπαστών διαμόρφωσαν τη γλώσσα, τους τρόπους δικαιολόγησης, τα μέσα και τις στρατηγικές που καθόρισαν τη χρήση της πολιτικής βίας στη νεωτερική εποχή».

Η εκτενής αναφορά παρακολουθεί τους πουπουλιστές και τους νιχιλιστές, τους αναρχικούς με τις χιλιάδες τρομοκρατικές επιθέσεις εν ονόματι των ιδεών τους, τον Σεργκέϊ Νετσάγιεφ (1847-1882) και την «υπόθεση Νετσάγιεφ» που ταπείνωσε το επαναστατικό κίνημα και υπήρξε μια από τις πηγές έμπνευσης για το μυθιστόρημα οι «Δαιμονισμένοι» του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι (1872). Αναλυτικά, επίσης, αναπτύσσεται η σχέση των ρώσων  μαρξιστών με την τρομοκρατία  που σύμφωνα με τον Λ. Τρότσκυ η ατομική εκδίκηση είναι καταδικαστέα σε αντίθεση με  τον κρατικό τρόμο της  ιακωβινικής σχολής που κρίνεται αποτελεσματικότερος και καθ’ όλα αποδεκτός.

Από την εποχή της ευρωπαϊκής «attentat» (επίθεση, απόπειρα) του γερμανοαμερικανού αναρχικού Γιόχαν Μόστ( 1846 – 1906) και του αναρχικού βομβιστή Ωγκύστ Βαγιάν, της γαλλικής συμμορίας Μπονό των αρχών του 20ού αιώνα και των ανεκλπήρωτων προσδοκιών για στο νέο τύπο βίας  που γέννησε η συντριπτική ισχύς των κρατών, περνάμε στις ΗΠΑ, στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού όπου η ραγδαία εκβιομηχάνιση, η μαζική εισροή ευρωπαίων μεταναστών, η εθνοτική περιχαράκωση της παλιάς Ευρώπης και τα ριζοσπαστικά κινήματα –ιδιαίτερα ο αναρχισμός- της νέας Ευρώπης έφεραν  επεισόδια τρομοκρατίας στην Αμερική. Πρωτεργάτες τα πρώτα σωματεία ανθρακωρύχων, οι εργατικές οργανώσεις, οι διενέξεις με την εργοδοσία, οι απεργίες και οι ανταπεργίες που δημιούργησαν ομάδες «αμιγώς και βαθύτατα μυστικές», επαναστατικές λέσχες  σε πόλεις με μεγάλη εργατική τάξη(Σικάγο) και συγκρούσεις οδυνηρές με αποκορύφωμα την αιματηρή εξέγερση στην πλατεία Χέϋμαρκετ του Σικάγου με θύματα και τραυματίες. Έτσι, το Χέυμαρκετ ανέδειξε τους «μάρτυρες του Σικάγο», τα δίκτυα των αναρχοτρομοκρατών, τους φανατικούς του δυναμίτη- όλους εκείνους που τέθηκαν ενάντια στις βίαιες καταστολές των απεργιών στα αμερικανικά ορυχεία με τις απάνθρωπες συνθήκες εργασίας, ιδιαίτερα σ’ εκείνα του Κολοράντο.

Οι συνεχείς εκρήξεις στις αμερικανικές πόλεις, η ξενοφοβία, σε συνδυασμό με την επανάσταση των Μπολσεβίκων, το 1917, οδήγησαν το Κογκρέσο να ψηφίσει το 1918 «Νόμο περί ανατρεπτικών ενεργειών» (Section Act) που απαγόρευε κάθε μορφή αντικυβερνητικού λόγου και χρησιμοποιήθηκε εναντίον αναρχικών, σοσιαλιστών και άλλων αντικαπιταλιστών. Ακολούθως η αυξανόμενη εχθρότητα εναντίον των μεταναστών έφερε τον νόμο του 1924 που μείωσε τη μετανάστευση από την Ανατολική και τη Νότια Ευρώπη – κοιτίδα της τρομοκρατικής μάστιγας όπως πιστεύεται και επέφερε αποφάσεις – προϊόντα δικαστικής πλάνης- όπως η περίπτωση της δίκης των δύο ιταλών μεταναστών Νικόλα Σάκκο και Μπαρτολομέο Βαντσέτι. Στο διάστημα μετά τον Εμφύλιο ακολούθησε η ανάπτυξη της εγχώριας αμερικανικής τρομοκρατίας εναντίον των μαύρων σκλάβων και των συμμάχων υποστηρικτών των δικαιωμάτων τους με πρωτεργάτη την Κου Κλουξ Κλαν. Σύμφωνα με τον συγγραφέα οι αμερικανοί ήταν οι πρώτοι που αποδύθηκαν τόσο μαζικά σε μια εκστρατεία τρομοκρατικής βίας ειδικά μετά την ψήφιση των τριών «Πράξεων περί Ανοικοδόμησης» που μεταμόρφωσε τη φυλετική βία στο Νότο, σε υπερθετικό βαθμό, φτάνοντας σε επιβολή στρατιωτικού νόμου στο μεγαλύτερο μέρος του, αποστολή ομοσπονδιακών στρατευμάτων και οδηγώντας την τρομοκρατία σε ακραία επίπεδα αγριότητας.

Εκτενείς είναι επίσης οι αναφορές στο βιβλίο για τα στα εθνο-εθνικιστικά κινήματα και τη χρήση της τρομοκρατίας σε εκστρατείες εθνικής απελευθέρωσης. Η βία παραμένει συστατικό στοιχείο του ευρωπαϊκού αποικιοκρατικού μηχανισμού στην Ασία και την Αφρική από τη δεκαετία του ‘30 μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα, ενώ η αντιτρομοκρατία και η καταστολή εξεγέρσεων  προσλαμβάνει συχνά τη μορφή κρατικού τρόμου ακόμα και μέχρι τις μέρες μας. Αγγλία και Ιρλανδία, τρομοκρατία και αντιτρομοκρατία, εθνοτικός εθνικισμός και τρομοκρατία στην Ινδία, τα Βαλκάνια και ο Μεγάλος Πόλεμος, οι συνωμοσίες, οι δολοπλοκίες, οι δολοφονίες συνθέτουν το προφίλ της βίας και του τρόμου στο γύρισμα του 20ού αιώνα  και καθιερώνουν τα κράτη «ως  πρωταρχική πηγή οργανωμένου τρόμου, βίας και θανάτου, ειδικά μετά τους δύο παγκόσμιους πολέμους, τη γενοκτονία που εφάρμοσαν οι Ναζί και την εγκαθίδρυση ολοκληρωτικών καθεστώτων στην Ανατολική Ευρώπη.

« Από την άποψη της ιστορίας της τρομοκρατίας συνάγονται δυο σημαντικά διδάγματα: πρώτον ότι από τη δράση ανατρεπτικών ομάδων μπορούν να αντληθούν πλήθος τακτικές και στρατηγικές που αποδεικνύονται εξίσου φονικά χρήσιμες στα χέρια καταπιεστικών καθεστώτων  δεύτερον ότι ένα καθεστώς συχνά καταφέρνει να χτίσει την υποστήριξη αι τη συναίνεση που χρειάζεται κατηγορώντας τους αντιπάλους του ως τρομοκράτες.»

Πριν η ιστορία της τρομοκρατίας φτάσει την 11η Σεπτεμβρίου και την δυναμική εμφάνιση στο προσκήνιο της ριζοσπαστικής ισλαμικής τζιχαντιστικής τρομοκρατίας που απειλεί πλέον την παγκόσμια ειρήνη και ασφάλεια, παρελαύνουν:

  • η Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης
  • ο Ιρλανδικός Δημοκρατικός Στρατός
  • ο Μαύρος Σεπτέμβρης
  • η ισραηλινή αντιτρομοκρατία,
  • ο αγώνας της εθνότητας Ταμίλ στη Σρί Λάνκα-γνωστοί ως «τίγρεις Ταμίλ» στην ιστορία της τρομοκρατίας που καθιέρωσαν τους βομβιστές αυτοκτονίας,
  • οι Βάσκοι των Πυρηναίων (αγωνιστές της ΕΤΑ ) με τον μακροχρόνιο και ανεπίλυτο αγώνα τους για εθνική ανεξαρτησία,
  • τα λατινοαμερικανικά κινήματα στις δεκαετίες ’60 και 70 των μαρξιστών ενάντια στις περιχαρακωμένες κυρίαρχες ελίτ και τις δικτατορίες των χωρών τους,
  • οι Μπάαντερ- Μάϊνχοφ (RAF) και το δραματικό γερμανικό φθινόπωρο του 1977,
  • η τρομοκρατία στην Ιταλία (δεκαετίες ’60, ’70, 80) αρχικά των ακροδεξιών και φασιστικών ομάδων και στη συνέχεια της μαρξιστικής-λενινιστικής ένοπλης οργάνωσης Ερυθρές Ταξιαρχίες με συνεργούς εργάτες προερχόμενους από το Ιταλικό Κομμουνιστικό Κόμμα
  • η οικο-τρομοκρατία του βίαιου ακτιβισμού στο όνομα του περιβάλλοντος (eco-defence, eco-tage) και οι επικριτές του (eco-terror). Τα κινήματα αυτά με γνωστότερο το Μέτωπο Απελευθέρωσης της Γης (Earth Liberation Frount) οργανώνει επιχειρήσεις «οικο-σαμποτάζ» σε εταιρείες που βλάπτουν το περιβάλλον
  • η τρομοκρατία του τζιχαντισμού –του ιερού αγώνα με την τρομοκρατική βία όπως εκφράζεται μέσα από την Αλ- Κάιντα, τη Χαμάς, τη Χεζμπολλάχ, τον ISIS και άλλες παρεμφερείς οργανώσεις.