ΤΟ “ΙΕΡΟΝ ΜΑΝΔΗΛΙΟΝ” ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΛ ΓΚΡΕΚΟ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο: anyteart, 21/4/22

Το Ιερόν Μανδήλιον, ένα από τα απολεσθέντα κειμήλια της Ορθοδόξου Εκκλησίας ήταν, σύμφωνα με την παράδοση, ένα κομμάτι υφάσματος πάνω στο οποίο είχαν αποτυπωθεί, θαυματουργικά, τα χαρακτηριστικά του προσώπου του Χριστού. Δημοφιλές εικονογραφικό μοτίβο στον Μεσαίωνα, προέρχεται από την ιστορία της γυναίκας που πρόσφερε το πέπλο της στον Ιησού στο δρόμο του προς τον Γολγοθά για να σκουπίσει το μέτωπό Του, και μετά το πρόσωπό Του αποτυπώθηκε στο υλικό. Ωστόσο, το γεγονός δεν είναι καταγεγραμμένο στη Βίβλο και το όνομα Βερόνικα μπορεί να αναπτύχθηκε με λογοπαίγνιο και προσωποποίηση από το vera icon (αληθινό εικονίδιο) και από συσχέτιση με την εντελώς ξεχωριστή αφήγηση της Βερόνικας που θεραπεύτηκε αγγίζοντας το χιτώνα του Χριστού.

Το Ιερόν Mανδήλιον αρχικά βρισκόταν στην Έδεσσα της Συρίας (σημερινή Urfa της Τουρκίας), όπου παρέμεινε και μετά τη μουσουλμανική κατάκτηση της πόλης, το 639 μ. Χ. Σύμφωνα με άλλη χριστιανική παράδοση η εικόνα ανάγεται στα χρόνια της επίγειας ζωής του Χριστού και συνδέει την κατασκευή της με τον Άβγαρο, βασιλιά της Έδεσσας τον 1ο αι. μ.Χ., και με την επιστολή του με την οποία κάλεσε το Χριστό στην Έδεσσα για να τον θεραπεύσει από κάποια ασθένεια. Ο Χριστός ανταποκρίθηκε στέλνοντας στον Άβγαρο την εικόνα Του: έβρεξε το πρόσωπο και πήρε ένα κομμάτι ύφασμα για να σκουπιστεί και με την επαφή αποτυπώθηκαν στο ύφασμα τα χαρακτηριστικά Του. Λαμβάνοντας την εικόνα, ο Άβγαρος θεραπεύτηκε. Έκτοτε η θαυματουργή εικόνα – το Ιερόν Μανδήλιον- χάθηκε, για να ξαναβρεθεί τον 6ο αιώνα, αυτή τη φορά με την ιδιότητα του παλλαδίου της πόλης της Έδεσσας.

Στην Κωνσταντινούπολη μεταφέρθηκε στα μέσα του 10ου αιώνα μετά την πολιορκία της Έδεσσας από τους Βυζαντινούς. Στις 15 Αυγούστου του 944, η βυζαντινή πρωτεύουσα υποδέχτηκε το Ιερόν Μανδήλιον με μια μοναδική θρησκευτική τελετή, το τοποθέτησε, αρχκά, επί του αυτοκρατορικού θρόνου, στην αίθουσα του τρικλίνου και ακολούθως,  στην εκκλησία της Παναγίας του Φάρου. Το κειμήλιο θεωρείται ότι χάθηκε από την Κωνσταντινούπολη κατά την  Άλωση του 1204 από τους σταυροφόρους. Σύμφωνα με την παράδοση μεταφέρθηκε, μαζί με άλλα ιερά λείψανα, στη Sainte Chapelle στο Παρίσι, την οποία είχε ανεγείρει ο Λουδοβίκος Θ΄  για το σκοπό αυτό.

Η βυζαντινή εικόνα Μανδήλιον της Γένοβας (11ος αιώνας) θεωρείται ότι φέρει πιστή απεικόνιση του Ιερού Μανδηλίου, ενώ έχει προταθεί και η ταύτιση του ιστορικού κειμηλίου με τη Σινδόνη του Τορίνου. Κατά τα μεσαιωνικά χρόνια, το Μανδήλιον είχε γίνει ευρέως γνωστό στη Δύση και είχε μετεξελιχθεί στον τύπο εικόνας Veronica (το όνομα θεωρήθηκε ότι ετυμολογείται από το vera icon = αληθινή εικόνα). Ιδιαίτερα δημοφιλής ήταν η εικόνα του Ιερού Μανδηλίου και στο σλαβικό κόσμο έως τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτό, μαρτυρεί, άλλωστε και η αντίστοιχη συλλογή της Πινακοθήκης Τετριακόφ στη Μόσχα.

Το Ιερόν Μανδήλιον απαντάται συχνά στη βυζαντινή εικονογραφία –στη μνημειακή ζωγραφική, σε φορητές εικόνες και σε μικρογραφίες χειρογράφων. Το αρχαιότερο σωζόμενο δείγμα εντοπίζεται σε φορητή εικόνα του 10ου αιώνα και βρίσκεται στη Μονή της Αγίας Αικατερίνης του Σινά. Αντίγραφο του βρίσκεται στο San Silvestro in Capite στο Βατικανό. Πρόκειται για επιζωγραφισμένο ύφασμα (28×19) άγνωστης προέλευσης. Το πλαίσιο είναι από επιχρυσωμένο ασήμι και σμάλτο του 17ου αιώνα.

Το Ιερόν Πρόσωπο του Ιησού (ή Το Πέπλο της Βερόνικας) είναι ένας πίνακας του 1586-1595 του Ελ Γκρέκο το πρόσωπο του Ιησού πάνω σ’ ένα πέπλο. Τώρα βρίσκεται στο Museo del Prado, το οποίο το απέκτησε το 1944 χρησιμοποιώντας κεφάλαια από κληρονομιά από του conde de Cartagena. (στη φωτογραφία το έργο του Ελ Γκρέκο).