TANTΡΑ: ΕΚΘΕΣΗ ΣΟΚ ΓΙΑ ΤΗ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο : anyteart

Τί είναι η Τάντρα; Είναι η νέα ινδική φιλοσοφία που παρουσιάζεται στην έκθεση Tantra: Enlightenment to Revolution, στο Βρετανικό Μουσείο που επαναλειτουργεί, μετά το 6μηνό lockdown, με στόχο να γνωρίσει στο κοινό τη ριζοσπαστική εκείνη δύναμη που μετέτρεψε όχι μόνο το θρησκευτικό, πολιτιστικό και πολιτικό τοπίο της Ινδίας αλλά και πέρα ​​απ’ αυτό.

Η νέα φιλοσοφία εμφανίστηκε στην Ινδία περί το 500 μ.Χ και σύμφωνα με τον ορισμό της στα Τάντρα – τους ινδικούς θρησκευτικούς διαλόγους γραμμένους στα σανσκριτικά – προκύπτει  ότι οι γυναίκες μπορούν να προσωποποιήσουν θεϊκά όντα και ότι η γυναικεία σεξουαλικότητα έχει ιερή δύναμη. Με επίκεντρο τη δύναμη της θείας θηλυκής ενέργειας, η Τάντρα ενέπνευσε τη δραματική άνοδο της λατρείας της γυναίκας-θεάς στη μεσαιωνική Ινδία και συνεχίζει να επηρεάζει τη σύγχρονη φεμινιστική σκέψη και την καλλιτεχνική πρακτική. Από την εμφάνισή της μέχρι σήμερα, η Τάντρα αμφισβήτησε πολιτικούς και σεξουαλικούς κανόνες σε όλο τον κόσμο και συνδέθηκε με διαδοχικά στάδια επαναστατικής σκέψης, από τον μετασχηματισμό του Ινδουισμού και του Βουδισμού του 6ου αιώνα, μέχρι τον Ινδικό αγώνα για ανεξαρτησία και την άνοδο ιδεαλισμού της δεκαετίας του 1960.

Στοιχεία της ταντρικής φιλοσοφίας μπορούν να βρεθούν σε διαφορετικούς πολιτισμούς της Ασίας, αλλά παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστη – ή παρερμηνευμένη – στη Δύση. Η έκθεση παρουσιάζει εκπληκτικά αντικείμενα από την Ινδία, το Νεπάλ, το Θιβέτ, την Ιαπωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο, από τον 7ο μ.Χ. αιώνα έως σήμερα καθώς και αριστουργήματα γλυπτικής, ζωγραφικής, εκτυπώσεων και τελετουργικών αντικειμένων. Ανάμεσα στα εκθέματα είναι και τα γλυπτά  Chamunda, ένας φοβερός ταντικός μετασχηματισμός της ινδουιστικής μεγάλης μητέρας Parvati να απεικονίζουν ένα άκαμπτο ζωντανό πτώμα φορώντας ως κοσμήματα ανθρώπινα κρανία και η θεά Kali που κουνά τα πολλαπλά χέρια της ( έξι συνολικά) καθώς βγάζει και κολλά τη γλώσσα της στο σαγόνι και πατά πάνω σε άλλους θεούς. Μαθαίνουμε ότι στη συγκεκριμένη θεά, με την άθλια και άσεμνη γλώσσα της, οφείλει την έμπνευσή του ο  Μικ Τζάγκερ, για τον λογότυπο Rolling Stones  – την κόκκινη γλώσσα που γνωρίζουμε οι περισσότεροι.

Στην έκθεση παρουσιάζονται μερικά από τα παλαιότερα Τάντρα που σώζονται και περιγράφουν τελετές για επίκληση πανίσχυρες ταντρικών θεότητες, μέσω οπτικοποιήσεων και γιόγκα για την προσέλκυση κοσμικών και υπερφυσικών δυνάμεων. Πολλά απ΄αυτά τα κείμενα περιείχαν τελετές που παραβίαζαν τα υπάρχοντα κοινωνικά και θρησκευτικά όρια – όπως σεξουαλικές τελετές και εμπλοκή με τα ταμπού και τα ανθρώπινα υπολείμματα. Η Τάντρα αμφισβήτησε τις διακρίσεις μεταξύ των αντιθέτων διδάσκοντας ότι όλα είναι ιερά, συμπεριλαμβανομένων των παραδοσιακά άσεμνων ακόμα και ακάθαρτων και τις τραντικές θεές, τα παραδοσιακά μοντέλα της γυναικείας μορφής, ως παθητικά και υπάκουα στη συνένωση της βίαιης ερωτικής δύναμης. Η ταντρική μύηση υπήρξε ανοιχτή σε άτομα από διαφορετικά κοινωνικά υπόβαθρα γεγονός που την έκανε ιδιαίτερα ελκυστική για τις γυναίκες και τα κοινωνικά περιθωριοποιημένα άτομα.

Βουδιστικά μοναστήρια μελέτησαν και δίδαξαν τα Τάντρα στην Ανατολική Ασία όπου άνθισε ο ταντρικός βουδισμός και προσέλκυσαν προσκυνητές από όλη την Ασία. Αυτό οδήγησε στην ταχεία μετάδοση των διδασκαλιών Vajrayana. Το Θιβέτ είδε την ίδρυση μεγάλων μοναστηριών που έγιναν οι νέοι πολιτικοί παίκτες και συχνά ανταγωνίζονταν το ένα το άλλο. Όργανο για τη μετάδοση των ταντρικών διδασκαλιών από την Ινδία στα Ιμαλάια υπήρξαν οι Mahasiddhas. Οι ιστορίες της ζωής τους είναι γεμάτες θαυματουργές εκδηλώσεις και έγιναν ιδιαίτερα δημοφιλείς στο Θιβέτ. Πολλοί ασχολήθηκαν με σεξουαλικές τελετές και πραγματοποίησαν πρακτικές που περιλάμβαναν ακάθαρτες ουσίες σε χώρους καύσης. Ο στόχος τους ήταν να αντιμετωπίσουν περιοριστικά συναισθήματα όπως προσκόλληση, φόβο και αηδία. Οι περισσότερα εμφανίζονται ημίγυμνοι με δασύτριχα μαλλιά γιόγκι. Μερικοί φέρουν κύπελλα κρανίου και φορούν στολίδια ανθρώπινου οστού για να μιμηθούν τις ταντρικές θεότητες. Έξι εμφανίζονται εδώ, συμπεριλαμβανομένης της Saraha στο κέντρο να κρατά ένα βέλος, συμβολικό της μονόπλευρης συγκέντρωσης και αναφορά στον γκουρού του, ο οποίος ήταν θηλυκός βέλος.

Ένα από τα θέματα που εξερευνά η έκθεση είναι και ο ρόλος της θεϊκής ένωσης. Τα ταντρικά βουδιστικά κείμενα και εικόνες χρησιμοποιούν το φύλο για να αρθρώσουν τις δύο ιδιότητες που πρέπει να καλλιεργηθούν στο δρόμο προς τη φώτιση, τη σοφία και τη συμπόνια. Αυτά απεικονίζονται ως θεά (που αντιπροσωπεύει τη σοφία) και θεός (που αντιπροσωπεύει συμπόνια) στη σεξουαλική ένωση, όπως βλέπουμε στον χαλκό του Θιβέτ. Στο Θιβέτ αυτό είναι γνωστό ως yab-yum ή πατέρας-μητέρα. Ο στόχος είναι να εσωτερικεύσουμε αυτές τις ιδιότητες οπτικοποιώντας τις θεότητες που ενώνονται στο σώμα μέσω διαλογισμού.

Στα χρόνια της βρετανικής αποικιοκρατίας η θεά Κάλι που λατρευόταν ευρέως στη Βεγγάλη δαιμονοποιήθηκε από τους Βρετανούς ως άθλια ενσάρκωση της ινδικής μαγείας και βίας και ως απειλή για την αποικία επειδή χρησιμοποιήθηκε ως σύμβολο αντίστασης των επαναστατών της Βεγγάλης όπως μας δείχνουν εκτυπώσεις του Calcuta Art Studio. Η φιλοσοφία των Τάντρα βρίσκει την έκφρασή της στην τέχνη στο διάστημα πριν και μετά την ανεξαρτησία της Ινδίας και την ανακήρυξη ως ανεξάρτητων εθνικών κρατών της Ινδίας και του Πακιστάν. Καλλιτέχνες της Νότιας Ασίας δημιούργησαν μοντέρνα εθνικά στυλ ριζωμένα στην προ-αποικιακή τέχνη του παρελθόντος ενώ δεν είναι λίγι εκείνοι που εμπνεύστηκαν από την εμπλοκή της Τάντρα με την κοινωνική ένταξη και την πνευματική ελευθερία. Τη δεκαετία του 1970, καλλιτέχνες που συνδέονταν με το κίνημα Neo-Tantra υιοθέτησαν ορισμένα ταντρικά σύμβολα για να μιλήσουν στην οπτική γλώσσα του παγκόσμιου μοντερνισμού, ιδιαίτερα του Αφηρημένου Εξπρεσιονισμού (Abstract Expressionism).

Μεγάλο αντίκτυπο στη ριζοσπαστική πολιτική των δεκαετιών ’60-’70, είχε η Τάντρα στο Ηνωμένο Βασίλειο και τις ΗΠΑ όπου ερμηνεύτηκε ως ένα κίνημα που θα μπορούσε να εμπνεύσει αντι-καπιταλιστικά, οικολογικά και ελεύθερα ιδανικά αγάπης. Η Τάντρα επαναπροσδιορίστηκε ως μια «λατρεία έκστασης» ικανή να προκαλέσει την ασφυκτική στάση και την καταπίεση απέναντι στη σεξουαλικότητα και να συμβάλει στην απελευθέρωσή της.