ΤΑ ΨΗΦΙΔΩΤΑ ΤΗΣ ΡΑΒΕΝΝΑΣ ΛΑΜΠΟΥΝ ΣΤΗ ΡΟΤΟΝΤΑ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο και φωτογραφίες : anyte

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ (αποστολή anyteArt) – Ήταν Σάββατο (29/11) όταν φτάσαμε στη Ροτόντα της Θεσσαλονίκης και οι επισκέπτες από νωρίς βρίσκονταν στο προαύλιο χώρο και εντός του μνημείου. Ομάδες εφήβων από σχολείο προφανώς όχι «δικό» μας, καθώς η ξενάγησή τους από τον καθηγητή γινόταν στα αγγλικά,  βρίσκονταν στο χώρο μαζί με άλλους, αρκετά πολλούς, για την ώρα και το χρόνο, αν αναλογιστεί, κανείς, ότι η έκθεση λειτουργεί από τον Ιούλιο.

Πραγματικά εντυπωσιακή η έκθεση “Η λάμψη του ψηφιδωτού. Αυθεντικά και αντίγραφα από τη Θεσσαλονίκη και τη Ραβέννα” με τα επιλεγμένα αντίγραφα εντοίχιων ψηφιδωτών από μνημεία της Ραβέννας (5ος-6ος αι.) και από μνημεία της Θεσσαλονίκης της παλαιοχριστιανική περίοδο (4ος-7ος αιώνας). Αν και εκπαιδευτικού, κυρίως, χαρακτήρα η παράθεση των ψηφιδωτών δίνει τη διάσταση θεμάτων και τεχνοτροπίας των ψηφιδωτών έργων τέχνης στα μνημεία παλαιοχριστιανικής βυζαντινής τέχνης και αρχιτεκτονικής στη δυτική Ευρώπη.

Στο εσωτερικό της Ροτόντας, στις τέσσερις από τις πέντε κόγχες του, εκτίθενται 27 συνολικά κομμάτια αντιγράφων ψηφιδωτών μεγάλων -στην πλειονότητα τους- διαστάσεων  από τα μνημεία της Ραβέννας:

Βασιλική του Αγίου Βιταλίου (6ος αι. μ.Χ), εκκλησία είναι τεράστιας σημασίας για τη Βυζαντινή τέχνη, καθώς είναι η μόνη μεγάλη εκκλησία από την περίοδο του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού Α΄ που σώζεται ουσιαστικά ανέπαφη μέχρι σήμερα.

Βασιλική του Αγίου Απολλιναρίου του Νέου (5ος αιώνας μ.Χ ), με σκηνές ψηφιδωτών από τα πάθη του Χριστού, τα θαύματα και τη διδασκαλία του, απεικονίσεις Αποστόλων, Προφητών, πομπές ανδρών μαρτύρων προς τον ένθερονο Χριστό, και γυναικών παρθένων προς την Παναγία.

Μαυσωλείο της Γάλλας Πλακιδίας (5ος αι. μ.Χ) με το εκπληκτικό ψηφιδωτό του Χριστού ως καλού ποιμένα- μια σύνθεση που ακροβατεί ανάμεσα στην ύστερη ελληνορωμαϊκή τέχνη και την πρώιμη μεσαιωνική –  οι 8 απόστολοι, τα σύμβολα των τεσσάρων Ευαγγελιστών και ο μάρτυρας άγιος Λαυρέντιος.

Βαπτιστήριο των Αρειανών (6ος αι. μ.Χ). μνημείο από την εποχή που ο Αρειανισμός ήταν η επίσημη θρησκεία της Αυλής. Στον τρούλλο του βρίσκεται ψηφιδωτό που απεικονίζει τη στιγμή της Βάπτισης του Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό και τους δώδεκα Αποστόλους. Σύμφωνα με το δόγμα των Αρειανών, ο Χριστός ήταν ο Υιός του Θεού, αλλά διατήρησε την ανθρώπινη φύση Του.

Με τα ψηφιδωτά από τη Ραβένα, συνυπάρχουν  φωτογραφίες εντοίχιων ψηφιδωτών από μνημεία της Θεσσαλονίκης της παλαιοχριστιανικής περιόδου, και τα πρωτότυπα ψηφιδωτά από την οροφή της Ροτόντας που έχουν τοποθετηθεί στο κέντρο της Ροτόντας, σε φωτογραφίες υψηλής ανάλυσης, για να μπορεί ο επισκέπτης να διακρίνει τα πρόσωπα και να συγκρίνει την τέχνη του ψηφιδωτού όπως ανατύχθηκε στα εργαστήρια των δύο πόλεων. Στον επιβλητικόχώρο του ναού βλέπουμε αντίγραφα από την εντυπωσιακή πομπή της αυτοκράτειρας Θεοδώρας και της ακολουθίας της,  μια φανταστική απεικόνιση της Ιερουσαλήμ από το μνημείο του Αγίου Βιταλίου της Ραβέννας προβάλλουν τα εντυπωσιακά τους χρώματα, ενώ ψηλότερα, στην πρώτη ζώνη της οροφής της Ροτόντας, απεικονίζονται με χρυσούς χρωματισμούς διώροφα κτίσματα από τις σκηνές των ελληνορωμαϊκών θεάτρων, με όρθιες μορφές αγίων σε στάση δέησης, περίτεχνα διακοσμητικά στοιχεία, παγόνια, υφάσματα, θυμιατήρια.   Ο επισκέπτης μπορεί να δεί και να συγκρίνει τα διακοσμητικά στοιχεία στις καμάρες της Ροτόντας με τα άνθη, τα φυτά και τα γεωμετρικά μοτίβα με τα ψηφιδωτά που προέρχονται από το Μαυσωλείο της Γάλα Πλακιδίας αλλά και το ίδιο το μνημείο της Θεσσαλονίκης, το οποίο, ως προς την αρχιτεκτονική του είναι μοναδικό στην Ελλάδα και παρουσιάζει ομοιότητες με τα Βαπτιστήρια των Ορθοδόξων και των Αρειανών στην Ραβέννα.

Το μνημείο της Ροτόντας, αντιπροσωπεύει και διατηρεί τη ρωμαϊκή, τη βυζαντινή και οθωμανική περίοδο. Αντίστοιχο και εφάμιλλο με το  Πάνθεον της Ρώμης, το κτίριο της Ροτόντα διαθέτει τα σημαντικότερα εντοίχια ψηφιδωτά σύνολα της περιόδου βρίσκονται στην Θεσσαλονίκη. Το κυκλικό κτήριο της εποχής του Γαλερίου (306-311) που στα μέσα του 5ου αιώνα μετατράπηκε σε χριστιανική εκκλησία, κατασκευάστηκε το ιερό βήμα και προς το τέλος του 4ου αιώνα διακοσμληθηκε με περιτεχνα ψηφιδωτά. Σήμερα η Ροτόντα είναι αφιερωμένη στον άγιο Γεώργιο. Σώζεται μία ψηφιδωτή σύνθεση που καλύπτει τον, τεραστίων διαστάσεων, τρούλο.  Είναι η μνημειακή παράσταση, που αποτελείται από μία ζώνη με δεόμενους αγίους μπροστά σε ένα αρχιτεκτονικό πλαίσιο που θυμίζει τα σκηνικά των ρωμαϊκών θεάτρων.

Η έκθεση αποτελεί καρπό συνεργασίας της Διεύθυνσης Αρχαιολογικών Μουσείων, Εκθέσεων και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού και της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με τον Δήμο της Ραβέννας.