TA 75χρονα ΓΕΝΕΘΛΙΑ ΤΟΥ ΑΝΣΕΛΜ ΚΙΦΕΡ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο: anyteart

Ο Άνσελμ Κίφερ (1945), ένας από τους διασημότερους καλλιτέχνες των τελευταίων σαράντα χρόνων, κλείνει σήμερα τα 75 του χρόνια. Ο πόλεμος, οι μύθοι και ο κόσμος καθόρισαν μεγάλο μέρος του έργου του. Αυτό το διάστημα ο Γερμανός ζωγράφος και γλύπτης ασχολείται με τη θεωρία των χορδών που επιχειρεί να συνδέσει γνωστές θεμελιώδεις αλληλεπιδράσεις του σύμπαντος και των μορφών της ύλης.

Ο Άνσελμ Κίφερ δημιουργεί έργο πάνω στα ερείπια της ιστορίας. Το αποτέλεσμα: γκρίζες εικόνες τοπίου που καλύπτονται με τέφρα και άχυρο, ηλιοτρόπια και βιβλία μολύβδου τυλιγμένα σε γυψοσανίδες, τεράστιες εικόνες μαυροπίνακα στις οποίες ο ήλιος εκρήγνυται και η γη καταρρέει. Ο Kίφερ δεν προσέγγισε τη ζωγραφική λόγω της τέχνης. Για αυτόν, η ζωγραφική είναι ένας προβληματισμός, μια έρευνα, μια εργασία στη μνήμη, στη μυθολογία, στον κόσμο.

Χαρακτηριστικό της δουλειάς του είναι ένα ξεκάθαρο στυλ: γενναιόδωρη χρήση χρώματος, μολύβδου και οργανικών υλικών, εγκαταλελειμμένοι άνθρωποι με μια ζοφερή και φανταστική διάθεση. Οι εικόνες του θυμίζουν την καύση των βιβλίων και των γραπτών, το Ολοκαύτωμα, τους χαμένους πολιτισμούς, αλλά και το μυστικό της εμμονής στην ύπαρξη, στο χρόνο. Ως αναγνώστης και μελετητής του φιλόσοφου Martin Heidegger ο καλλιτέχνης είναι πεπεισμένος ότι η δημιουργία βασίζεται μπροστά και πίσω, ανάμεσα στο τίποτα και στο κάτι (πρό και μετά της μεγάλης έκρηξης).

Πρόκειται για ένα θέμα που τον απασχολεί τα τελευταία χρόνια στο νέο του έργο “String Works”, το οποίο παρουσίασε πρόσφατα σε ατομική έκθεση στη γκαλερί White Cube του Λονδίνου. Μνημειώδη έργα και πίνακες ζωγραφικής που αντλούν την έμπνευση από το επιστημονικό πεδίο της θεωρίας των χορδών. Ένα από τα έργα είναι αφιερωμένο στον Αμερικανό μαθηματικό και φυσικό Edward Witten, ο οποίος έγινε γνωστός για το θεμελιώδες έργο του – τη θεωρία των χορδών. Με απλά λόγια, η θεωρία αυτή ισχυρίζεται ότι όλα είναι συνδεδεμένα: το τίποτα και το κάτι, ο χώρος και ο χρόνος, η ζωή και ο θάνατος, ο μικρότερος και ο μέγιστος.(*)

Ο Kίφερ αντλεί την έμπνευσή του από μια ολοκληρωμένη συλλογή ιστορικών, φιλοσοφικών, λογοτεχνικών και μυθολογικών αναφορών. Ένα από τα πρώτα του θέματα ήταν η γερμανική ιστορία και ο πολιτισμός. Πάνω σ΄αυτή τη βάση αναπτύχθηκε και η δική του βιογραφία. Γεννήθηκε το Μάρτιο του 1945, λίγο πριν το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, στο Donaueschingen του Μέλανα Δρυμού, στο προστατευτικό κελάρι ενός νοσοκομείου. Πέρασε τα παιδκά του χρόνια ανάμεσα στα ερείπια της χώρας του που αποτέλεσαν μαζί με τους εγκαταλελειμμένους ανθρώπους και τον κατεστραμμένο κόσμο θέματα επαναλαμβανόμενα στο έργο του ενώ η πέτρα, τα θραύσματα, και η αιθάλη καθόρισαν τη σύνθεση του υλικού του.

Οι μυθολογικές θεότητες της βόρειας Γερμανίας, οι σκανδιναβικοί μύθοι, τα θέματα από τον κύκλο Hermannsschlacht: Kiefers προκάλεσαν αμφιλεγόμενες συζητήσεις στη Γερμανία εδώ και δεκαετίες. Κάποιοι κριτικοί τους έχουν καταδικάσει ως αισθητική γοητεία του φασισμού και της αναβίωσης των αρχαίων γερμανικών μύθων. Ο Κίφερ υπήρξε ο πρώτος Γερμανός καλλιτέχνης που έσπασε το ταμπού της απεικόνισης του ναζιστικού συμβολισμού. Στα τέλη της δεκαετίας του ’60, εμφανίστηκε ο ίδιος, σε διάφορα μέρη της Ευρώπης, με το χαιρετισμό του Χίτλερ – μια πρόκληση απαραίτητη, κατά την άποψή του, για να επιστήσει την προσοχή στο καθήκον της διατήρησης της μνήμης.

“Η βιογραφία μου είναι η βιογραφία της Γερμανίας”, εξήγησε αργότερα. Τα έργα υπό τον τίτλο “Margarethe” από το 1981 απεικονίζουν πιστά αυτή την πανταχού παρούσα ιστορία στο έργο του. Η ζωγραφική των Margatethe εμπνέεται από το ποίημα “Todesfuge” (Death Fugue) του εκ Ρουμανίας καταγόμενου γερμανοεβραίου ποιητή Paul Celan, του οποίου η οικογένεια δολοφονήθηκαν σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Ο “Θάνατος είναι κύριος από τη Γερμανία”, σύμφωνα με μία από τις πιο γνωστές προτάσεις του Celan.

Στη Γαλλία, όπου ο Kίφερ έζησε και εργάστηκε από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, θεωρείται πνευματικός καλλιτέχνης από τη Γερμανία. Σ ‘αυτό το ρόλο, ήταν ο πρώτος εικαστικός καλλιτέχνης που κλήθηκε στο Collège de France το 2010, όπου δίδαξε ο Roland Barthes και ο Claude Lévi-Strauss, δύο από τις σημαντικότερες προσωπικότητες στη Γαλλία. Το 2008 ήταν ο πρώτος εικαστικός καλλιτέχνης που έλαβε το Βραβείο Ειρήνης των Γερμανών Εκδοτών Βιβλίου με το σκεπτικό ότι εμφανίστηκε «τη σωστή στιγμή» για να ξεπεράσει τις επιταγές της μη δεσμευτικής αντικειμενικότητας της μεταπολεμικής περιόδου.

 

(*) Σύμφωνα με τον Γερμανό αστροφυσικό και δημοσιογράφο Harald Lesch, η θεωρία των χορδών βρίσκεται στα πρόθυρα της αναγνώρισης. Πρόκειται για μια προσπάθεια να περιγραφεί το σύμπαν. Και αυτή η γοητεία είναι που κάνει τον Κίφερ να προσπαθεί στα έργα του να φτάσει όσο το δυνατόν πιο κοντά στο συμπαντικό κόσμο.