STATECRAFT: ΤΑ ΣΥΝΟΡΑ ΕΔΩ, ΤΟ ΕΘΝΟΣ – ΚΡΑΤΟΣ ΕΚΕΙ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο: Ελένη Γαλάνη, 27/6/22

φωτό:anyteart

JETZT ALLE GEGEN GRENZEN (τώρα όλοι ενάντια στα σύνορα) διαβάζω στο πανό εικαστικής σύνθεσης στην έκθεση «Statecraft: Διαμοφώνοντας το κράτος» του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ). Tην ίδια στιγμή, στο κινητό, ο γνώριμος ήχος των ειδησεογραφικών μηνυμάτων ειδοποιεί. Το ανοίγω :

«Tους 23 έφθασαν οι νεκροί, σύμφωνα με νεότερο απολογισμό που ανακοινώθηκε από τις μαροκινές αρχές, κατά τη μαζική προσπάθεια 2.000 περίπου Αφρικανών μεταναστών – κυρίως από το Σουδάν – να εισχωρήσουν στον ισπανικό θύλακα της Μελίγια στο βόρειο Μαρόκο και… τη βίαιη συμπλοκή δύο ωρών με αξιωματικούς των δυνάμεων ασφαλείας, με τις εικόνες που κυκλοφόρησαν να σοκάρουν από την ένταση και την αγριότητα της σύγκρουσης…»

Η ανάγνωση τελειώνει. Γυρίζω πίσω και ξαναβλέπω την έκθεση. Πρώτη-πρώτη η εγκατάσταση “Τα αρχεία του Βάραθρου”( βόρεια Ουγγαρία) και σε εμφανή θέση η φωτογραφία με το τατουάζ πουλιού Τουρούλ (έμβλημα της ουγγρικής συνοριοφυλακής) που φέρει στο μπράτσο του μέλος της ιδιωτικής συνοριοφυλακής (2016) όπου αναγράφεται: Συνοριακές περίπολοι-Ήρθαμε εδώ- Θα μείνουμε εδώ.

Η λεζάντα της φωτογραφίας με πληροφορεί ότι μετά την προσφυγική κρίση που έπληξε την Ουγγαρία το 2015, τα μέλη της προϋπάρχουσας Εθνοφρουράς ανέλαβαν εθελοντικά το καθήκον των διαλυμένων παλαιότερα συνοριακών περιπολιών με τη διπλή πρόθεση της επίδειξης εθνικής ισχύος και του εκφοβισμού των προσφύγων.

Η έκθεση Statecraft στην Αθήνα είναι μια πολιτική έκθεση. Με εντυπωσιακές εγκαταστάσεις, βιντεοπροβολές, ζωγραφικά και φωτογραφικά έργα επιχειρεί να δώσει το στίγμα της συμμετοχής του μουσείου στα θέματα που απασχολούν σήμερα την ανθρωπότητα μέσα από την τέχνη και όπως αυτά αποτυπώνονται στη δουλειά των καλλιτεχνών. Αναφέρεται, μεταξύ άλλων, στις σημερινές προκλήσεις της μαζικής μετανάστευσης και παραθέτει εικόνες άλλοτε με ήχο(βίντεο) κι άλλοτε χωρίς, με θέμα την κρατική φύλαξη των συνόρων και τις επιχειρήσεις από κρατικές αλλά και εθελοντικές ομάδες απώθησης των μεταναστών και εφαρμογής του νόμου. Το ακούμε στο βίντεο με τον αμερικανό ένστολο συνοριοφύλακα, μέλος ομάδας που δημιουργήθηκε –όπως λέει- για να περιφρουρήσει τα σύνορα των ΗΠΑ με το Μεξικό και να συνεργαστεί με άλλες αντίστοιχες, σε άλλες χώρες, που «παλεύουν» κι αυτές για τον «κοινό στόχο» – την εφαρμογή του νόμου.

Η Statecraft είναι η πρώτη παραγωγή του ΕΜΣΤ μετά την ανάληψη της καλλιτεχνικής διεύθυνσης από την Κατερίνα Γρέγου η οποία και την επιμελήθηκε. Η παράσταση ανταποκρίνεται απόλυτα στο «πες ό,τι έχεις να μας πεις σε τόσο χώρο και τόσο χρόνο», τη βρετανική οδηγία που ακολουθούν πάντα οι αγγλοσπουδαγμένοι σε οποιοδήποτε τομέα. Χωρίς πλατιασμούς και συναισθηματισμούς, χωρίς στόμφο και εθνική έξαρση, με στόχο μόνο να είναι to the point η επιμελήτρια επιλέγει έργα 39 καλλιτεχνών, για να ανατρέξει στην ιστορία της συγκρότησης του έθνους στους νεότερους χρόνους και να αναδείξει τα διεθνή στοιχεία που το καθόρισαν. Κάθε τόσο επισημαίνει μοντέλα κρατικής και πολιτικής συγκρότησης, άλλοτε κοινά, άλλοτε όχι και θέτει θέματα κυριαρχίας, δημοκρατίας, ιθαγένειας, το προσφυγικό ζήτημα, τον εθνικισμό και την απολυταρχία που αναδύονται και τείνουν να διαμορφώσουν μια διαφορετική φυσιογνωμία στην Ευρώπη απ’ αυτήν που είχαμε συνηθίσει. Η Κατερίνα Γρέγου δεν συνηθίζει τις επιτοίχιες εισαγωγές στα θέματα. Αφήνει την εικόνα να μιλήσει μόνη της. Έτσι, οι δημοκρατικοί ηγέτες πλάι σε μοναρχικούς, ολιγαρχικούς κά, συγκεντρώνονται όλοι μαζί και επιδεικνύουν φωτογραφημένη την παλάμη τους στο χαιρετισμό της ανυψωμένης χειρός σε μια σύνθεση που αναπτύσσεται σε δύο τοίχους, οι φαντάροι είναι όλοι ντυμένοι με τις ομοιόμορφες στολές παραλλαγής και μόνο στο χρώμα του προσώπου διαφέρουν, οι προσκοπίνες που θα γίνουν μαμάδες δίπλα τους με τις αντίστοχες σχολές της ομάδας, οι εκπρόσωποι της λογοτεχνίας στην υπηρεσία των εθνικιστικών κατασκευών. Εκεί είναι και η καθημερινότητα της Δημόσιας Τάξης, μ΄έναν ολόκληρο τοίχο με φωτογραφίες αστυνομικών επιχειρήσεων σε πόλεις (γερμανικές κυρίως), αλλού τα πανό διαμαρτυρίας κατά των συνόρων, έργα που παραπέμπουν στην ηγέτιδα του ιμπεριαλισμού και το σύμβολό της την αστερόεσσα, στις δικτατορίες (σσ . κι η δικιά μας παρούσα είναι) στην εργατική τάξη, στη βία αλλά και στον χαφιέ που μας ακολουθεί.

Οι καλλιτέχνες επιχειρούν μια ευρεία κριτική στο έθνος – κράτος, στα ζητήματα που κυριαρχούν ειδικά στις μέρες μας και μας καλούν να σκεφτούμε,αναγράφεται στην επιτοίχια εισαγωγή στην είσοδο της έκθεσης: «…το έθνος-κράτος υπό το πρίσμα ων σημερινών συνθηκών, πάνω από διακόσια χρόνια μετά την επικράτηση αυτής της πολιτικής ιδέας στην Ευρώπη και πέρα από αυτήν. Μπορούμε να φανταστούμε άλλα μοντέλα κοινωνικής οργάνωσης και κράτους που δεν ταυτίζονται με συγκεκριμένες σημαίες ή διαβατήρια; Ποιές άλλες μορφές του ανήκειν και της κοινότητας εκτός του έθνους – κράτους θα μπορούσαν να διαμορφωθούν; Πώς μπορούμε να υπερβούμε την τοξικότητα του εθνικισμού, διατηρώντας, ταυτόχρονα, τα προτερήματα του έθνους-κράτους; Είναι η έννοια του παγκόσμιου πολίτη που φαίνεται να κερδίζει έδαφος λόγω της ανάγκης ανεύρεσης κοινών λύσεων σε κοινά προβλήματα, έστω εφικτή ή ευλογοφανής

Συμμετέχουν οι καλλιτέχνες: Bani Abidi, Ewa Axelrad, Μαρία Βαρελά, Zanny Begg & Oliver Ressler, Βαγγέλης Βλάχος, Ειρήνη Βουρλούμη, Loulou Cherinet, Liu Chuang, Γιώργος Γύζης, Katya Ev, Köken Ergun, Marta Górnicka, Ivan Grubanov, Lise Harlev, Femke Herregraven, Ελένη Καμμά, Navine G. Khan-Dossos, Thomas Kilpper, Szabolcs KissPál, Πάνος Κοκκινιάς, Stéphanie Lagarde, Langlands & Bell, Ella Littwitz, Thomas Locher, Cristina Lucas, Tanja Muravskaja, Marina Naprushkina, Kristina Norman, Daniela Ortiz, Trevor Paglen, Αντώνης Πίττας, Jaanus Samma, Larissa Sansour, Jonas Staal, Αναστάσης Στρατάκης, Sasha Streshna, Αλέξης Φιδετζής

Η έκθεση αναπτύσσεται στο ισόγειο και το υπόγειο απ’ όπου και ξεκινάει. Τον σχεδιασμό της «Statecraft» έχει κάνει το αρχιτεκτονικό γραφείο Flux των Εύας Μανιδάκη και Θανάση Δεμίρη.

Παράλληλα, λειτουργούν και οι εκθέσεις :

Αντώνης Πίττας. Jaune.geel, gelb, yellow

Ειρήνη Βουρλούμη, Στον ίδιο χώρο

Jennifer Nelson, Απόβλητα

Αμαζόνιος. Δημήτρης Τζουμπελέκας