T. ΜΠΕΡΝΧΑΡΝΤ “ΡΙΤΕΡ,ΝΤΕΝΕ,ΦΟΣ”

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

Άλλο ένα δείγμα θεατρικής γραφής του εξαίρετου Τόμας Μπέρνχαρντ: “Ρίτερ, Ντένε, Φος”. Τρία πρόσωπα. Τρεις ηθοποιοί. Ένα αιμομικτικό τρίο σε γεύμα. Μία κωμικοτραγική ιεροτελεστία. Σαν χορωδία από παράφρονες, τρία αδέλφια αποπειρώνται ενάντια στην αφασία, στην παράλυση τους, στον μηδενισμό, με όπλο τον μηδενισμό.

Ο Τόμας Μπέρνχαρντ (1931-1989)- Αυστριακός συγγραφέας και ποιητής, ένας από τους σημαντικότερους γερμανόφωνους συγγραφείς της μεταπολεμικής εποχής – δανείζεται στοιχεία από την οικογενειακή ιστορία του συμπατριώτη του φιλόσοφου της Λογικής, Λούντβιχ Βίτγκενστάιν (1889-1951), του ανηψιού του Πολ Βίτγκενστάιν αλλά και από τις προσωπικότητες αγαπημένων του ηθοποιών της σύγχρονής του γερμανικής σκηνής, την Ίλζε Ρίττερ, την Κρίστεν Ντένε και τον Γκέρτ Φός, σχηματίζοντας τον τίτλο με τα επίθετά τους. Το έργο γράφτηκε το 1984.

«Όλοι οι χαρακτήρες του Τόμας Μπέρνχαρντ παίζουν με τη ζωή το ίδιο παιχνίδι: Επιστρατεύουν την τέχνη για να πολεμήσουν την αρρώστια, πασχίζουν με τα χάχανά τους να τρομάξουν το θάνατο, η λεκτική τελειότητα είναι το δικό τους όπλο κατά της σωματικής αποσύνθεσης. Μία πολυκέφαλη, μυριόστομη χορωδία ταραχοποιών, παραφρόνων, αναμορφωτών του κόσμου υψώνει τη φωνή της ως αντίδραση κατά της οριστικής αφασίας». (Μετάφραση Θ. Λουπασάκη, από το βιβλίο “Ο άγνωστος Τ. Μπέρνχαρντ”, εκδ. ΝΑΡΚΙΣΣΟΣ 2005).

Το έργο “Ρίττε, Ντένε, Φως”ανέβηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα από τη Νέα Σκηνής του Λ. Βογιατζή το 1991 και συνιστά έναν από τους βασικούς διαύλους επικοινωνίας του ελληνικού κοινού με τον συγγραφέα. Άλλα έργα του αυστριακού συγγραφέα που ανέβηκαν στις αθηναϊκές σκηνές είναι  «Μινέτι», που ανέβηκε το 1994 στο Θέατρο Τέχνης όπου ο Γ. Λαζάνης ερμήνευσε τον κεντρικό ρόλο με όλη την κούραση, την απελπισία και τον τρυφερό σαρκασμό που αρμόζει στο ύφος του Μπέρνχαρντ. Το 2201, η Πειραμαυική Σκηνή  Τέχνης  παρουσίασε τον “Θεατροποιό” σε σκηνοθεσία Γλυκερίας Καλαϊτζή. Το ίδιο έργο ανέβηκε στο θέατρο Πόρτα, σε σκηνοθεσία Ακύλλα Καραζήση, το 2016. Ακόμη, η “Πλατεία Ηρώων”, το 2017, στο Θέατρο της οδού Κυκλάδων, σε σκηνοθεσία Δημ.Καρατζά. Πρόκειται για το κύκνειο άσμα του συγγραφέα, μια κωμωδία του παραλόγου ή μια δριμεία κριτική κατά της Αυστρίας, με το οποίο ο Μπέρχαρτ καυτηριάζει τους πάντες και τα πάντα: την πατρίδα, τους Αυστριακούς, το θέατρο, τη μουσική, τους θεσμούς, τα αστικά σαλόνια, τις συζυγικές σχέσεις, τον ακαδημαϊκό κόσμο, την πολιτική ζωή. Το έργο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Burgtheater της Βιέννης, το 1988, ξεσηκώνοντας θύελλα αντιδράσεων εξαιτίας των σχολίων περί αντισημιτισμού των κατοίκων της πόλης και των υπαινιγμών για την προσωπικότητα του Αυστριακού Προέδρου.Το 2915 επίσης στο θέατρο Τέχνης ανέβηκε ο “Ιμμάνουελ Καντ” – έργο για την πνευματική τύφλωση που χαρακτηρίζει την εποχή μας – και το 2018 το θεάτρο Πορεία  παρουσίασε το έργο “Ο αδαής και ο παράφρων” σε σκηνοθεσία και τα δύο  του Γιάννου Περλέγκα.

Οι πρώτες εμφανίσεις του έργου του Τόμας Μπέρνχαρντ στην Ελλάδα οφείλονται στον Αλέξανδρο Ίσαρη, ο οποίος μετέφρασε το μυθιστόρημα «Μπετόν» το 1987 για τις εκδόσεις Αξιός/Β, και στον Δημήτρη Βάρσο, που απέδωσε στα ελληνικά τον «Ανιψιό του Βιτγκενστάιν» (εκδόσεις του Βιβλιοπωλείου της Εστίας, 1989). Ακολούθησε «Το ασβεστοκάμινο»( Εκδόσεις Αγρωστίς, 1993) σε μετάφραση Ιακώβου Κοπερτί και το έργο «Παλιοί Δάσκαλοι” σε μετάφραση Βασίλη Τομανά, ο οποίος έχει μεταφράσει ως σήμερα  σημαντικά έργα του Τόμας Μπέρνχαρντ μεταξύ των οποίων είναι  η «Αυτοβιογραφία» και το μυθιστόρημα «Ξύλευση» – βιβλίο που προκάλεσε ένα από τα σκάνδαλα της ζωής του Μπέρνχαρντ καθώς ένας παλιός του φίλος, ο συνθέτης Γκέρχαρντ Λάμπερσμπεργκ, αναγνώρισε τον εαυτό του στο πρόσωπο του Αουερσμπεργκ – κεντρικό χαρακτήρα του μυθιστορήματος. Το βιβλίο αυτό, καυστική αναφορά στην κοσμική και καλλιτεχνική Βιέννη, αποτελεί μία από τις παρακαταθήκες της ιδιόρρυθμης και απελπισμένης σχέσης του συγγραφέα με την πραγματικότητα.

Θεατρικά έργα που έχουν κυκλοφορήσει στην Ελλάδα είναι: “Ο αναμορφωτής του κόσμου”, μετάφραση: Ζήσης Σαρίκας, Εταιρεία Θεάτρου Μνήμη, 2006 “Πριν την αποχώρηση”, μετάφραση: Βασίλης Πουλαντζάς, Θεατρική Εταιρεία Πράξη, 1999, “Ρίτερ, Ντένε, Φος”, μετάφραση: Λευτέρης Βογιατζής-Σοφία Ματζίρη, Η Νέα Σκηνή, 1991.

Ο Τόμας Μπέρνχαρντ κατατάσσεται στους κορυφαίους συγγραφείς της σύγχρονης λογοτεχνίας, μαζί με τον Σάμουελ Μπέκετ και τον Τζέιμς Τζόις. Το έργο του έχει χαρακτηριστεί ως «το μεγαλύτερο επίτευγμα στη λογοτεχνία από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά». Ο ίδιος το έχει ονομάσει «ένα ολοκληρωμένο κωμικο-φιλοσοφικό πρόγραμμα». Είναι ο συγγραφέας που έκανε τη γερμανική γλώσσα, την «επιτηδευμένη και αδέξια» όπως τη χαρακτήριζε ο ίδιος, να ακουστεί όπως ποτέ στο παρελθόν, προσδίδοντάς της έναν ρυθμό αμιγώς μουσικό και «νεκρώνοντας, από την αρχή κιόλας, τις ολοκληρωμένες προτάσεις που θα ήταν ενδεχομένως δυνατόν να σχηματιστούν».

Στο Θέατρο Τέχνης, Υπόγειο, Πεσμαζόγλου 5 Αθήνα

Απο 18/10/19  Εισιτήρια: 10/18 ευρώ