“Ο ΚΑΘΕΝΑΣ ΕΙΝΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗΣ” / ΕΤΟΣ ΓΙΟΖΕΦ ΜΠΟΪΣ ΣΤΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο: Ελένη Γαλάνη

Αν ζούσε σήμερα ο Γιόζεφ Μπόις θα γινόταν το Μάιο 100 χρονών. Ο καλλιτέχνης με το τσόχινο καπέλο, το πλατύ χαμόγελο, το διεισδυτικό βλέμμα και το θρυλικό ρητό «Ο καθένας είναι καλλιτέχνης» έφερε επανάσταση στην τέχνη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο κι έγινε γνωστός ως καλλιτέχνης δράσης, καθηγητής τέχνης στην Ακαδημία Τέχνης του Ντίσελντορφ, κοινωνικός κριτικός και συνιδρυτής του κινήματος και μετέπειτα κόμματος των Πρασίνων της Γερμανίας. Η επέτειος της εκατονταετηρίδας θα γιορταστεί εφέτος από είκοσι μουσεία και ιδρύματα μόνο στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία καθώς και μουσεία στο Βερολίνο, τη Στουτγάρδη, το Ντάρμσταντ και τη Βιέννη. Με εκθέσεις και εκδηλώσεις που προγραμματίζονται να ξεκινήσουν από τα τέλη Μαρτίου 2021 πάντα με την ελπίδα ότι η πανδημία του κορωνοϊού δεν θα αποτρέψει τους μακροχρόνιους προγραμματισμούς.

Η έναρξη θα γίνει από τη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, στο K20 – Kunstsammlung Nordrhein Westfalen, στο Ντίσελντορφ, με την έκθεση “Ο καθένας είναι καλλιτέχνης. Κοσμοπολίτικες ασκήσεις με τον Γιόσεφ Μπόις“. Η έκθεση θέλει να υπενθυμίσει τον Μπόις με διαφορετικό τρόπο γι΄ αυτό και επικεντρώνεται αποκλειστικά στις Δράσεις και τα Παραστατικά του έργα του τα οποία θα τα τεκμηριώνουν ταινίες και φωτογραφίες και θα αναπτύσσουν διάλογο με έργα διεθνών σύγχρονων καλλιτεχνών μεταξύ των οποίων θα είναι και πολλοί από μη δυτικές χώρες- όπως αναφέρει η διευθύντρια Sussane Gaensheimer.Για το άνοιγμα προβλέπεται κι ένα καλλιτεχνικό γεγονός: 24 γυναίκες και άνδρες θα παίξουν μουσική από τον Eρίκ Σατί για 24 ώρες στο χώρο της καλλιτεχνικής συλλογής του μουσείου, ως ανάμνηση της σχέσης του Μπόις με το έργο του Σατί κι έναν υπαινιγμό σε παλαιότερη παρόμοια εκδήλωση, τον Ιούνιο του 1965, στο Βούπερταλ.

Οι μεγάλες εκθέσεις

Οι εκδηλώσεις για τον Μπόυς θα διαρκέσουν έως το 2022.

  • Στην Βόννη το Bundeskunsthalle οργανώνει την έκθεση BEUYS – LEHMBRUCK Denken ist plastic  με κεντρικό θέμα τη συνάντηση του Μπόις με τον γερμανό εξπρεσιονιστή γλύπτη Βίλχελμ Λέμπουκ (1881-1919). Το 1986 ο Γιόζεφ Μπόις έλαβε το ομώνυμο βραβείο και στην ομιλία αποδοχής τόνισε τη σημασία που είχε γι΄αυτόν η τέχνη του εξπρεσιονιστή γλύπτη, περιέγραψε τη συνάντηση με το έργο του Λέμπουκ και την επιρροή του στην τέχνη και την ανάπτυξη των δικών του θεωριών. Η έκθεση διερευνά αυτήν τη σχέση και είναι αφιερωμένη στο έργο των δύο καλλιτεχνών. (25 Ιουνίου έως 1 Νοεμβρίου 2021)
  • Tο Μουσείο Schloss Moyland με τη μεγαλύτερη συλλογή πρώιμων έργων του Μπόις και το εκτενές αρχείο του θα γιορτάσει τα 100ά γενέθλια του Γιόζεφ Μπόις, στις 12 Μαΐου 2021, με πολλές εκδηλώσεις και μια μεγάλη έκθεση: “Ο Γιόζεφ Μπόις και οι σαμάνοι” (Joseph Beuys and the Shamans) που εστιάζει στον σαμανισμό  και δείχνει, για πρώτη φορά, έργα του Μπόις μαζί με εθνολογικά αντικείμενα από σαμανικούς κόσμους από την περιφέρεια της ευρασιατικής περιοχής. Στα πρώτα του έργα, ο Mπόις μίλησε, επανειλημμένα, για τους σαμάνους και τα πλαίσια στα οποία λειτουργούν. Ανέλαβε, επίσης, το ρόλο του σαμάνου, σε δράσεις, ή χρησιμοποίησε σαμανικές πρακτικές. Για τον Μπόις, η φιγούρα του σαμάνου ενσωματώνει θεμελιώδεις εκδηλώσεις πνευματικών σχέσεων, την ιδέα του μετασχηματισμού με προσανατολισμό στο μέλλον και την ολότητα. Εκτός από το θέμα της έκθεσης, ορισμένες σύγχρονες καλλιτεχνικές θέσεις ασχολούνται με τη συνάφεια των σαμανισμών στην τέχνη και την κοινωνία στον δυτικό κόσμο καθώς και στην ευρασιατική περιοχή, ιδίως στο πλαίσιο υπαρξιακών, παγκόσμιων θεμάτων.
  • Το Μουσείο Ruhr στο Έσσεν θα παρουσιάσει την κοινωνικοπολιτική διάσταση στο έργο του. Ο «πολιτικός Μπόις» θα είναι το κύριο θέμα δεδομένου ότι δέσμευση του Μπόις για τη δημοκρατία και την οικολογία υπήρξε καθοριστική για τις τάσεις και τώρα επανεξετάζεται στο πλαίσιο των τρεχουσών συζητήσεων σχετικά με την κοινωνική συνύπαρξη και τη σχέση μεταξύ ανθρώπων και φύσης. Με το έργο  «Το αόρατο γλυπτό» (10 Μαΐου – 26 Σεπτεμβρίου, 2021), ένας νέος εκθεσιακός χώρος, το Hall 8, θα ανοίξει, τον Μάιο, και θα λειτουργεί ως γκαλερί τέχνης.
    Προγραμματίζεται επίσης ένα «Beuysradio», θέατρο, παραστάσεις και ορχηστρική εργασία του συνθέτη Heiner Goebbels. Στο πλαίσιο της επετείου θα κυκλοφορήσει και μια «Αγία Γραφή» του Μπόις: 50 συγγραφείς δημιουργούν ένα εγχειρίδιο 450 σελίδων, ένα έργο αναφοράς για επιστήμονες και λαούς με θέματα όπως – Μπόις και Ιταλία, Ιαπωνία και ΗΠΑ, Beuys και Böll, Goethe και Heinz Sielmann, Μπόις – ανθρωποσοφία και αλχημεία, η νεότητα του Μπόις την εποχή του εθνικοσοσιαλισμού και ο θρύλος της φερόμενης διάσωσής του από τους Τάταρους μετά τη συντριβή του αεροσκάφους στο οποίο επέβαινε, στην Κριμαία, το 1944. Στην έκδοση ο καλλιτέχνης του αιώνα εξετάζεται επίσης κριτικά σε κάθε φανταστική όψη.

Στο ερώτημα τί σημαίνει σήμερα ο Μπόις οι απόψεις ποικίλλουν:  άλλοι τον θεωρούν πολύ επίκαιρο λόγω των συνθηκών ζωής που διαμορφώνονται από την πανδημία του κορωνοϊού κι άλλοι παραπέμπουν για την απάντηση στην ανάγνωση του «Call for Alternative» – του μανιφέστου του 1978, όπου ο καλλιτέχνης περιγράφει τον κόσμο σε μια κατάσταση κρίσης και προτείνει νέα μοντέλα για την εργασία, την παραγωγή και το χρηματοοικονομικό σύστημα.

Από τους πρωτοπόρους «καλλιτέχνες» ο Μπόις, με την ιδιάζουσα συμπεριφορά του, την προκλητικότητα, την αοριστία και τις μυστικιστικές “σαμανιστικές” ιδέες-πρότυπα  επιχείρησε, με το πολυεπίπεδο έργο του στον εικαστικό χώρο και την αντίστασή του σε κάθε λογής σύνορα, να φωτίσει τα αδιέξοδα της εποχής μας. (Οι παράδοξες και διάσημες Δράσεις του «Πώς να εξηγήσεις τα ζωγραφικά έργα σ’ έναν ψόφιο λαγό», “Ιφιγένεια / Τίτος Ανδρόνικος», “I like America and America likes me”, «Οργανισμός για άμεση δημοκρατία κατόπιν δημοψηφίσματος», “Zeitgeist” κ.α, αποτέλεσαν αντικείμενο μελέτης (Harvard – Βοστώνη) και παρουσίασης σε εκθέσεις στην Tate Gallery στο Λονδίνο και στο Centre Pompidou στο Παρίσι).

Ο Μπόις προσπάθησε να βγάλει την τέχνη από το ελιτιστικό βάθρο με την κοινωνική γλυπτική και να τη μεταφέρει στην πραγματικότητα των ανθρώπων. Το «κοινωνικό γλυπτό», η κεντρική ιδέα του για τον κόσμο της τέχνης υποστηρίζει ότι κάθε άτομο έχει δημιουργικές δυνατότητες που πρέπει να ανακαλυφθούν και στη συνέχεια να χρησιμοποιηθούν για το κοινό καλό. Αυτό σημαίνει: «Όλοι είναι καλλιτέχνες» εξ ου και ο Μπόις δέχτηκε, κάποτε, εκατοντάδες μαθητές στην τάξη του Ντίσελντορφ – και απολύθηκε ως καθηγητής από τον τότε υπουργό Επιστημών της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας Johannes Rau. Σήμερα, ωστόσο, η προσέγγιση του Μπόις στον κλάδο των τεχνών και του πολιτισμού, η οποία εκείνη την εποχή θεωρήθηκε ως πρόκληση, πιθανότατα να παραφράζεται με τον όρο: συμμετοχή. “Αυτό τελικά που ήθελε ο Μπόις.”

Video

Ετικέτες