“IOYΛΙΟΥ ΛΟΓΟΣ”: ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ ΣΤΑ ΡΩΣΙΚΑ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

Στις αρχές Σεπτεμβρίου κυκλοφόρησε στη Μόσχα από τις εκδόσεις O.G.I, στο πλαίσιο της σειράς “Ελληνική Βιβλιοθήκη” ένας πολυσέλιδος τόμος με ποιήματα του Οδυσσέα Ελύτη από τις περισσότερες συλλογές του. Η anyteart ζήτησε από τον μεταφραστή Ιππόλυτο Χαραλαμπίδη να περιγράψει την εμπειρία του από τη μετάφραση και να μιλήσει για το μεγάλο αυτό έργο. Το κείμενο έφτασε σήμερα, τις πρώτες πρωϊνές ώρες στην Ελλάδα από ένα όμορφο χωριό στις νότιες ακτές του Φιλανδικού κόλπου όπου κατέφυγε -και παραμένει- ο μεταφραστής για την περίοδο του κορωνοϊού στη Ρωσία.

κείμενο: Ιππόλυτος Χαραλαμπίδης (*)

Σε έναν από τους πρώιμους διαλόγους του, τον Ίωνα, ο Πλάτων συγκρίνει την έμπνευση με το μαγνητισμό• η Μούσα εμπνέει κάποιον μεγάλο ποιητή κι αυτός, με τη σειρά του, εμπνέει άλλους, δημιουργώντας μια άρρηκτη αλυσίδα. Μπορώ να πω ότι αυτό ισχύει, και ο κάθε ποιητής έχει τους δικούς του «μαγνήτες», η μεγαλοφυΐα των οποίων τον ελκύει έντονα και ανεξήγητα. Ανάμεσα στους ποιητές που με έχουν επηρεάσει, ο Οδυσσέας Ελύτης ανέκαθεν καταλάμβανε μια ξεχωριστή θέση• από την πρώτη γνωριμία με την ποιητική του συνειδητοποίησα ότι είμαι υποχρεωμένος να μυήσω το Ρωσικό κοινό στο πανάρχαιο μυστήριο του φωτός και του έρωτα, το οποίο ο σύγχρονος — ίσως και υπερσύγχρονος — αυτός ποιητής κατάφερε να κατανοήσει και να εκφράσει με τρόπο σχεδόν ισάξιο των καλύτερων μνημείων της αρχαίας ελληνικής γραμματείας. Έτσι αποφάσισα να μεταφράσω το «Άξιον Εστί», και η περιπέτεια αυτή μου πήρε δέκα χρόνια. Παράλληλα όμως μετέφραζα και άλλα ποιήματα του Ελύτη, μέχρι που αυθόρμητα έφτασα στην απόφαση να συντάξω μια μεγάλη ανθολογία που να κάλυπτε, αφενός, ολη τη λογοτεχνική πορεία του, και να αποκάλυπτε, αφετέρου, στον Ρώσο αναγνώστη τις σημαντικότερες πτυχές της ζωής κσι του έργου του.

Η ανθολογία αυτή, που φέρει την ονομασία «Ιουλίου Λόγος», κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις O.G.I. στις 6 Σεπτεμβρίου του 2020. Είναι ένας τόμος 360 σελίδων που συμπεριλαμβάνει πέντε ποιητικές συνθέσεις του Οδυσσέα Ελύτη: «Άσμα ηρωικό και πένθιμο…», «Ο Ήλιος ο Ηλιάτορας», «Το Μονόγραμμα», «Ημερολόγιο ενός αθέατου Απριλίου» και «Τα ελεγεία της Οξώπετρας», όπως και επιλεγμένα ποιήματα από τις συλλογές «Προσανατολισμοί», «Ήλιος ο Πρώτος», «Έξι και μια τύψεις για τον ουρανό», «Το Φωτόδεντρο και η Δέκατη Τετάρτη ομορφιά», «Τα Ρω του Έρωτα», «Τα Ετεροθαλή» και «Δυτικά της Λύπης». Οι ενότητες του βιβλίου, ταξινομημένες κατά χρονολογική σειρά, συνοδεύονται από εκτενή σχολιασμό δικής μου συγγραφής, εν μέρει βασισμένο στις μελέτες κορυφαίων Ελλήνων και ξένων φιλολόγων και εν μέρει στη δίκη μου έρευνα. Στην εισαγωγή δίνω, μεταξύ άλλων, μια σύντομη περιγραφή της μεταφραστικής μου μεθόδου• από τη στιγμή που το κυριότερο εργαλείο της ποίησης είναι η αρμονία, ο μεταφραστής υποχρεούται να τη διατηρεί πάση θυσία, ακόμα κι αν πρέπει να τη μεταμοσχεύσει, όπως ένα όργανο, στο σώμα της γλωσσικής του πραγματικότητας. Στη περίπτωση της ελυτικής γραφής η δύσκολη αυτή αποστολή γίνεται ακόμα πιο δύσκολη, αν και νιώθω υπερτυχερός που μεταφράζω στη Ρωσική γλώσσα, η οποία, όντας ιστορική κληρονόμος της Ελληνικής, μου παρέχει άπειρα μέσα για να πετύχω το σκοπό μου. Έτσι μου έδωσε τη δυνατότητα να διατηρήσω το ρυθμό και τη σύνταξη  του πρωτότυπου, να δημιουργήσω αντίστοιχα ηχητικά και γλωσσικά παίγνια, ακόμα και να εφεύρω μόνος μου το «ρήμα το σκοτεινόν» για να μεταφράσω το ελυτικό «καταρκυθμεύω».  Μερικές φορές, ξαναδιαβάζοντας το κείμενο της μετάφρασης, νιώθω πραγματικά υπερήφανος, όχι για τον εαυτό μου όμως• αποκλειστικά και μόνο για τον πλούτο της κοινής ελληνοσλαβικής κληρονομιάς που στάθηκε σύμμαχός μου  σε αυτόν τον αγώνα. Όσο για το ίδιο το έργο μου, θα κριθεί από το κοινό, και ο μέσος Ρώσος αναγνώστης είναι απαιτητικός και έμπειρος κριτής — αλλά και πολύ ευαίσθητος μαζί. Η γνωριμία του με τον μέγιστο Έλληνα ποιητή του 20ου αιώνα, η οποία ξεκίνησε πέρσι με την κυκλοφορία του «Άξιον Εστί», εύχομαι να γίνει πιο στενή μέσω του καινούργιου αυτού βιβλίου και να του θυμίσει για μια ακόμα φορά τι σημαίνει για την ανθρωπότητα η ποίηση,

«Δίκαιη και ουσιαστική κι ευθεία

Όπως μπορεί και να τη φαντασθήκαν οι πρωτόπλαστοι

Δίκαιη στα στυφά του κήπου και στο ρολόι αλάθητη.»

 

(*) Ο Ιππόλυτος Χαραλαμπίδης (Χαρλάμωφ) είναι ο επιμελητής και μεταφραστής της ανθολογίας στα ρωσικά.

Σχετικά με το θέμα

“ΛΟΥΣΙΑΣ” ΚΑΙ “IOYΛΙΟΥ ΛΟΓΟΣ”-ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΕΛΥΤΗ-ΣΤΑ ΡΩΣΙΚΑ