“ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ” ΤΟΥ ΛΑΚΛΟ (επανέκδοση)

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο: anyteart 18/10/21

Επανεκδόθηκε και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Άγρα», στην κλασική πλέον μετάφραση του Ανδρέα Στάϊκου, το βιβλίο – σταθμός στη ευρωπαϊκή λογοτεχνία «Οι Επικίνδυνες σχέσεις” του Σοντερλό ντε Λακλό (1741-1803). Το επιστολικό αυτό μυθιστόρημα πρωτοεκδόθηκε το 1782 και κατέχει εξέχουσα θέση στη λογοτεχνική παραγωγή του 18ου αιώνα. Χωρισμένο σε τέσσερα μέρη “Οι Επικίνδυνες Σχέσεις” είναι πιθανόν, λόγω του τίτλου, να προδιαθέτουν  τον αναγνώστη προς ένα ανάγνωσμα όπου θα κυριαρχούν ενδεχομένως, μεταξύ άλλων, οι ερωτικές σχέσεις. Ωστόσο, η λέξη «σχέση» (liaison) στην εποχή του Λακλό παραπέμπει καθαρά στις «κοινωνικές σχέσεις» που δημιουργούσε και απολάμβανε το άτομο στα θεατρικά φουαγιέ, στα επίσημα δείπνα της υψηλής κοινωνίας και στα τραπέζια χαρτοπαιξίας που ακολουθούσαν, όπου ενδεχόμενα φιλικά ή ερωτικά συναισθήματα ήταν δευτερεύοντα.

Στο έργο του Λακλό έχουμε ανταλλαγή επιστολών, αρχικά ανάμεσα σε εραστές που εκφράζουν με τον καλύτερο τρόπο την εξωστρέφεια, την κοινωνικότητα και τον αυθορμητισμό του Διαφωτισμού. Η αλληλογραφία, προσφέρεται για την ανταλλαγή εμπειριών και απόψεων, την ανάπτυξη διαπροσωπικών σχέσεων. Εδώ, δύο πρώην εραστές, η μαρκησία Μερτέιγ και  ο υποκόμης Βαλμόν, για να διασκεδάσουν τη βαρετή ζωή τους, ξεκινούν ένα επικίνδυνο και ιδιαίτερα εκλεπτυσμένο ερωτικό παιχνίδι με στόχο τη χειραγώγηση και την αποπλάνηση  των ευσεβών ανθρώπων και της μύησης και διαφθοράς των αθώων θυμάτων τους. Είναι θύτες ενός επικίνδυνου και προκλητικού παιχνιδιού, το οποίο αποτελεί και τον πυρήνα του συγκεκριμένου έργου. Η Μερτέιγ προκαλεί τον Βαλμόν να αποπλανήσει ένα πολύ νεαρό κορίτσι, ενώ αυτός παράλληλα ασχολείται με την κατάκτηση μίας παντρεμένης κυρίας. Στο τέλος τα επιλεγμένα ανθρώπινα πιόνια τους δυστυχώς ανταποκρίνονται, αλλά οι συνέπειες αποδεικνύονται πιο σοβαρές – και θανατηφόρες – από ό,τι οι ίδιοι οι παίκτες είχαν προβλέψει.

Όταν πρωτοεκδόθηκε το βιβλίο η κοινωνία αντιμετώπισε το γεγονός ως σκάνδαλο. Η πρώτη έκδοση εξαντλήθηκε σε μερικές μέρες καθώς και οι επόμενες. Ένα αντίτυπο, χωρίς τίτλο στο εξώφυλλο, βρέθηκε αργότερα στα προσωπικά υπάρχοντα της Μαρίας Αντουανέττας. Η κυκλοφορία τους επιτράπηκε επί Λουδοβίκου ΙΣΤ΄ και των διαφόρων επαναστατικών κυβερνήσεων που ακολούθησαν. Απαγορεύτηκε με την κατηγορία του «επικίνδυνου» το 1825, επί βασιλείας του Καρόλου Ι΄, μαζί με τα έργα του Βολταίρου, του Ρουσσώ, του Μοντεσκιέ και του Μπωμαρσαί. Η απαγόρευση ίσχυσε ουσιαστικά σε όλον τον 19ο αιώνα. Δεν είναι παράξενο που μόνον ο Μπωντλαίρ, ο «καταραμένος ποιητής», υποστήριξε δημόσια το έργο.

“Οι Επικίνδυνες σχέσεις” χαρακτηρίστηκαν ως «έργο εξοργιστικής ανηθικότητας», «βιβλίο άξιο θαυμασμού και κατάρας», ο δε συγγραφέας τους θεωρήθηκε ότι «επειδή σκιαγραφούσε τέρατα, έπρεπε να είναι τέρας ο ίδιος». Στον 20ό αιώνα το βιβλίο απέκτησε μεγάλη κριτική εκτίμηση και δημοτικότητα, αν και η ιδέα του «κινδύνου» και του σκανδάλου παρέμεινε. Έχουν γυριστεί τρεις κινηματογραφικές ταινίες –του Roger Vadim το 1959, του Stephen Frears και του Milos Forman το 1988-1989–, ενώ ο Ανατολικογερμανός συγγραφέας Heiner Müller έγραψε το “Κουαρτέτο”, θεατρικό έργο με βάση τις “Επικίνδυνες σχέσεις”.

Η επανέκδοση συνοδεύεται από εκτενή εισαγωγή του Αντρέ Μαλρώ, εργοβιογραφία του συγγραφέα, ένα σχεδίασμα μελέτης του Μπωντλαίρ και ένα δοκίμιο του Τσβέταν Τοντόροφ.

Video