“ΧΑΒΡΑ ΑΝΤΙ ΓΙΑ ΜΟΥΣΙΚΗ” ή ΟΤΑΝ Η ΠΡΑΒΝΤΑ ΑΠΕΡΡΙΠΤΕ ΤΟΝ ΣΟΣΤΑΚΟΒΙΤΣ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

Mε αφορμή τη δικαστική απόφαση για τον Κυρίλλ Σερέμπρεννικοβ (ελεύθερος με αναστολή) να θυμηθούμε έναν παλαιότερο διωγμό στο μεσοπόλεμο διάστημα της ΕΣΣΔ επί εποχής Ι. Στάλιν. Θύμα ο Σοστακόβιτς και το έργο του  «Λαίδη Μάκβεθ του Μτσενσκ».

κείμενο: Σεργκέϊ Λεσκώφ

ΜΟΣΧΑ – Στις 20 Ιανουαρίου 1936, δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Πράβντα» ένα άρθρο με τίτλο «Χάβρα αντί για μουσική», όπου έκανε σκληρή κριτική στην όπερα του Σοστακόβιτς «Η Λαίδη Μάκβεθ του Μτσενσκ» και τον κατηγορούσε για τον αντιλαϊκό και φορμαλιστικό χαρακτήρα του έργου. Το δημοσίευμα αυτό ήταν ανυπόγραφο, αλλά μερικοί έκαναν λόγο ότι το είχε γράψει ο ίδιος ο Στάλιν. Τα αποτελέσματά του υπήρξαν καταλυτικά για ολόκληρη τη σύγχρονη τέχνη της εποχής. Επιβλήθηκε οριστικά ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός, ως μόνη επιτρεπτή μορφή τέχνης, οι δε μοντερνιστικές τάσεις (φουτουριστές, φορμαλιστές και λοιποί εκπρόσωποι της πάλαι ποτέ διαλάμψασας ρωσικής πρωτοπορίας) τέθηκαν αυτόματα εκτός νόμου και υπό διωγμόν.

Ο διωγμός αυτός αφορούσε όλη τη διαπασόν της τέχνης και αποτέλεσμά του θεωρείται η σύλληψη (1939) και εκτέλεση (1940) του περίφημου σκηνοθέτη Βσέβολοτν Μεϊρχόλντ. Υπάρχουν μερικές αποφάσεις, κινήσεις, θέσεις, που αρχικά δείχνουν τυχαίες, μεμονωμένες, «αθώες», καταδικασμένες να περιπέσουν γρήγορα στη λήθη. Ωστόσο, απρόβλεπτα και τραγικά, σηματοδοτούν την απαρχή μιας νέας, δίσεκτης εποχής που βάζει οριστικά την τελεία σε μία ακμή, σε μία άνοιξη. Μικρή ή μεγάλη, δεν έχει σημασία. Διότι, ως γνωστόν, κάθε καλό και ωραίο έχει ένα τέλος. Όπως και κάθε κακό και άσχημο.

Χωρίς τέλος είναι μόνο η ανοησία και η αλαζονεία των εκπροσώπων της εξουσίας, της όποιας εξουσίας, που νομίζουν ότι ορίζουν τις μοίρες της τέχνης και των εκπροσώπων της. Μετά από κάθε τους ανοησία, μας περιμένει μία άλλη, ακόμα μεγαλύτερη. Και αυτό, χωρίς τέλος. Μακάρι να βγω ψεύτης…