ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΤΟΥ ’22 ΣΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο: anyteart, 12/8/22

“Πρωτεύουσα των προσφύγων” η Θεσσαλονίκη μετέχει κι αυτή στην επέτειο των 100 χρόνων από τη Μικρασιατική Καταστροφή 1922, με την έκθεση «Θεσσαλονίκη 1922: Μνημεία και Πρόσφυγες» που διοργανώνει η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης, στη Ροτόντα (9/9 -31/12).

Η έκθεση παρουσιάζει την προσωρινή εγκατάσταση των προσφύγων πληθυσμών σε θρησκευτικά μνημεία τα οποία χρησιμοποιήθηκαν ως στέγη για τους πρόσφυγες αρχικά των βαλκανικών πολέμων (1912-1917), των πυροπλήκτων του 1917 και των προσφύγων κατέκλυσαν την πόλη μετά την πυρπόληση της Σμύρνης από διάφορες περιοχές της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Παράλληλα, σε ειδικό τμήμα, αναδεικνύει 36 εικόνες και θρησκευτικά κειμήλια που έφεραν οι προσφυγικές οικογένειες από την Ανατολική Θράκη, την Κωνσταντινούπολη και τη Μικρά Ασία.

Στην πρώτη από τις δύο ενότητες της έκθεσης αποτυπώνεται, με πλούσιο εικονογραφικό υλικό, ταχυδρομικά δελτάρια και αποκόμματα εφημερίδων, η εικόνα της πόλης κατά την κρίσιμη δεκαετία 1912-1922, τότε που στα μνημεία βρήκαν διαδοχικά προσωρινή στέγη πρόσφυγες από τις βαλκανικές χώρες (1912-1917), οι πυρόπληκτοι του 1917, και οι πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής (1919-1922).

Στο δεύτερο μέρος της ίδιας ενότητας παρουσιάζεται η μικρασιατική εκστρατεία και ειδικότερα η απομάκρυνση των πληθυσμών από την Ανατολική Θράκη, καθώς και το ταξίδι της προσφυγιάς προς τη Θεσσαλονίκη. Η ενότητα ολοκληρώνεται με την εγκατάσταση. Στην ενότητα αυτή θα παρουσιαστούν και τα κειμήλια που έφεραν μαζί τους οι πρόσφυγες, τα οποία είτε παρέδωσαν σε ναούς είτε τα κράτησαν ως αντικείμενα μνήμης, καθώς και εικόνες και παλαίτυπα από ιδιωτικές συλλογές.

Στέγη στην Παναγία Αχειροποίητο

Πολλοί πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στην Άνω Πόλη χτίζοντας παράγκες σε επαφή με τα βυζαντινά οχυρωματικά τείχη, ενώ αρκετοί βρήκαν καταφύγιο σε ναούς στο κέντρο (με επίκεντρο τον ναό της Παναγίας Αχειροποιήτου), σε σχολεία, τεμένη και εμπορικές στοές.

Ήδη από το 1915, όταν χιλιάδες Γάλλοι και Βρετανοί στρατιώτες αποβιβάστηκαν στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης, η Αχειροποίητος –ο μόνος εκ των βυζαντινών ναών της πόλης που δεν είχε έως τότε καθαγιαστεί, καθώς το εσωτερικό του επρόκειτο να στεγάσει το Κεντρικόν Βυζαντινόν Μουσείον– είχε μετατραπεί σε προσφυγικό καταυλισμό.

Παράλληλα, πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στην Καλαμαριά, στην Τούμπα και στην Αγία Φωτεινή, άλλοι κατευθύνθηκαν στα περίχωρα σε στρατόπεδα ή ίδρυσαν συνοικισμούς (Κορδελιό, Μενεμένη, Ξηροκρήνη, Νέα Ευκαρπία, Νέα Κρήνη, Νέα Μηχανιώνα, Νέα Μαγνησία, Συκιές, Νεάπολη, Σαράντα Εκκλησιές).