ΠΟΙΗΣΗ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΤΟΙΧΟΥΣ ΤΗΣ ΦΥΛΑΚΗΣ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

Μπορεί ο Θόδωρος Κουρεντζής και η ορχήστρα του MusicAeterna να έχουν ταυτιστεί με τις συναυλίες Παλαιάς Μουσικής, ωστόσο δεν παραλείπουν να ασχολούνται και με τη σύγχρονη μουσική. Έτσι, στις 11 Νοεμβρίου, στην Αθήνα, στο Μέγαρο Μουσικής,  θα ερμηνεύσουν το σύγχρονο έργο «Τρίστια» για χορωδία και ορχηστρικό σύνολο και στις 12 Νοεμβρίου το “Κοντσέρτο για χορωδία” του Σνίτκε, ένα από τα πιο αριστοτεχνικά και δραματικά έργα του Ρώσου συνθέτη.

Το έργο “Τρίστια” είναι άγνωστο σ΄εμάς. Παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Φεστιβάλ του Πέρμ, το 2016. Πρόκειται για μια σύνθεση του Φιλίπ Ερσάν (Philippe Hersant) πάνω  στα ποιήματα Γάλλων και Ρώσων κρατουμένων που αποδίδουν «τη μονοτονία της ζωής των φυλακών, την ποίηση και τη σκληρή γλώσσα», λέει ο συνθέτης.

Πηγές έμπνευσης για τον Ερσάν αποτέλεσαν οι Αναμνήσεις από το σπίτι των πεθαμένων του Ντοστογιέφσκι και η Θεία Κωμωδία του Δάντη, ενώ ο τίτλος Tristia παραπέμπει στις ομώνυμες ποιητικές συλλογές του Οβιδίου και του μεγάλου Ρώσου ποιητή του 20ού αιώνα Οσίπ Μαντελστάμ. Στο έργο περιλαμβάνονται ακόμη στίχοι του επίσης Ρώσου ποιητή Βαρλαάμ Σαλάμοφ, ο οποίος, όπως και ο Μαντελστάμ, είχε εκτοπιστεί από το σταλινικό καθεστώς.

Το οδυνηρό αυτό έργο εμπνεύστηκε η Anne-Marie Sallé, η οποία το 2004 ίδρυσε το Φεστιβάλ Ombres et Lumières, στο Clairvaux Abbey, στη βόρεια Γαλλία, το οποίο υπήρξε μοναστήρι πριν από τη ναπολεόντια εποχή και αργότερα χρησιμοποιήθηκε ως φυλακή. Από εκεί έχουν περάσει ο Ρώσος αναρχικός Πέτερ Κροπότκιν στο διάστημα 1883 – 1886 και ο τρομοκράτης Κάρλος, ο επονομαζόμενος «τσακάλι». “Επί 40 χρόνια,” λέει ο συνθέτης Φ. Ερσάν, “οι κρατούμενοι δεν είναι πλέον φυλακισμένοι στο  μοναστήρι, αλλά σε μια σύγχρονη φυλακή, υψίστης ασφαλείας, ακριβώς δίπλα σ΄αυτό. Η Anne-Marie Sallé πίστευε ότι δεν είχε νόημα να διοργανώσουμε συναυλίες εδώ, στο πλαίσιο του φεστιβάλ, αγνοώντας τον κόσμο των φυλακών δίπλα μας. Έτσι αποφάσισε να οργανώσει εργαστήρια γραφής στη φυλακή και ζήτησε από συνθέτες (τον Thierry Machuel και εμένα) να γράψουν χορωδιακά κομμάτια με βάση τα ποιήματα των φυλακισμένων ».

Όταν ο Θόδωρος Κουρεντζής άκουσε το πρώτο από τα κομμάτια του Hersant, τα «Instants limites», του πρότεινε να «επεκτείνει αυτό το έργο σε 75 λεπτά» «Έτσι δημιουργήθηκε η Tristia» λέει ο Ηersant.

Η πρεμιέρα του έργου έγινε στο Περμ, πόλη όπου υπήρχε στρατόπεδο γκούλαγκ πριν από δεκαετίες. Για τη συνεργασία με τον Κουρεντζή, ο Hersant  δηλώνει: “Ο Θόδωρος είναι ιδιοφυΐα. Κατανοεί τα πάντα αμέσως. Αυτό είναι κάτι που δεν είχα βιώσει ποτέ πριν. ”

Μέγαρο Μουσικής / 11 Νοεμβρίου, Αίθουσα Φίλων της Μουσικής, ώρα 8.30 μ.μ.


Το τετραμερές “Κοντσέρτο για χορωδία” ακολουθεί την παράδοση του θρησκευτικού «χορωδιακού κοντσέρτου», η οποία δημιουργήθηκε στη Ρωσία του 18ου αιώνα, για να εξυπηρετήσει λατρευτικούς σκοπούς της ρωσικής ορθόδοξης Εκκλησίας, από συνθέτες όπως ο Μπορτνιάνσκι και ο Μπερεζόφσκι, παράδοση που ακολουθήθηκε στη συνέχεια από τους Τσαϊκόφσκι και Ραχμάνινοφ και αργότερα από τον Σνίτκε. Συνθέτης με μεταφυσικές ανησυχίες που βαπτίστηκε χριστιανός το 1982, ο διαπρεπής Ρώσος πρωτοπόρος του 20ού αιώνα εξέφρασε τις πνευματικές του αναζητήσεις μέσα από τα θρησκευτικά αλλά και μέσα από τα κοσμικά του έργα. Το “Κοντσέρτο για χορωδία” (1984 – 1985) παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στις 9 Ιουνίου, 1986, στη Μόσχα, από την Κρατική Χορωδία Δωματίου υπό τον Βαλέρι Πολιάνσκι. Γράφτηκε για δεξαεξάφωνη μικτή χορωδία a cappella, και το ποιητικό κείμενο βασίζεται στο μυστικιστικό Βιβλίο των Θρήνων του αρμένιου ποιητή, μοναχού και θεολόγου, Αγίου Γρηγορίου του Ναρεκηνσίου (950 – 1003). Για το συγκεκριμένο πολυφωνικό Κοντσέρτο, ο ίδιος ο Σνίτκε είχε δηλώσει ότι έγραψε τη μουσική που το ίδιο το κείμενο υπαγόρευε και όχι τη μουσική που ο ίδιος επιθυμούσε.

Μέγαρο Μουσικής 12 Νοεμβρίου, Αίθουσα Φίλων της Μουσικής, ώρα 8.30μ.μ.

 

 

Video