ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ PORTALS / ΠΥΛΕΣ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο: Ελένη Γαλάνη  21/6/21

H επιλογή του πρώην Καπνεργοστασίου στη Λένορμαν ως νέου μεγάλου πολιτιστικού χώρου σε υποβαθμισμένη περιοχή του δήμου της Αθήνας δείχνει, από τις πρώτες μέρες λειτουργίας του, ότι είναι επιτυχής. Τουλάχιστον αυτό επιβεβαιώνει η προσέλευση του κοινού το Σαββατοκύριακο (19-20 Ιουνίου) που κάλυψε όλη την προβλεπόμενη από τα μέτρα, διαθεσιμότητα επίσκεψης της ομαδικής έκθεσης «Πύλες» (οργάνωση ΝΕΟΝ).

Κτίριο ορόσημο της βιομηχανικής αρχιτεκτονικής του μεσοπολέμου, το εργοστάσιο συνολικής έκτασης 19.000 τμ εγκαινιάστηκε το 1930 και στέγασε πολλές μονάδες επεξεργασίας καπνού, αποθήκες, τελωνείο, την εποχή που η ακμή της παραγωγής τσιγάρων συνέβαλε στη βιομηχανική ανάπτυξη της χώρας. Με τα σημάδια της ιστορίας του τόπου να το ακολουθούν, το κτίριο βομβαρδίστηκε από τις συμμαχικές δυνάμεις στη Β΄

Παγκόσμιο Πόλεμο, φιλοξένησε πρόσφυγες και σε ειρηνικούς καιρούς χρησίμευσε ως χώρος εργασίας για κυβερνητικές υπηρεσίες. Το 2000 παραχωρήθηκε στο ελληνικό κοινοβούλιο  για να στεγάσει μέρος της Βιβλιοθήκης και το Τυπογραφείο της Βουλής.

Σήμερα, ένα τμήμα του έκτασης 6.500τμ ανακαινίστηκε με δαπάνη του ελληνικού μη κερδοσκοπικού οργανισμού ΝΕΟΝ. Ο νέος πολιτιστικός χώρος άνοιξε για το κοινό, πρόσφατα, με τη διεθνή ομαδική έκθεση «Πύλες» (Portals) που επιμελήθηκε η διευθύντρια του NEON Eλίνα Κουντούρη και η Μαντλέιν Γκρίνσταϊν διευθύντρια του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης του Σικάγο. Η έκθεση περιλαμβάνει έργα 59 καλλιτεχνών από 27 χώρες και την παραγωγή 15 νέων εικαστικών εγκαταστάσεων που ανατέθηκαν από το ΝΕΟΝ σε καλλιτέχνες για συγκεκριμένους χώρους του κτιρίου.

Κυρίαρχο σημείο αναφοράς της έκθεσης είναι το αίθριο των 1.100τ.μ.  με τη γυάλινη οροφή. Βρίσκεται στην είσοδο του χώρου και περιβάλλεται από  βιομηχανικά κτίρια.

Πρόκειται για έναν δημόσιο χώρο –μια  αγορά ιδιεών- σύμφωνα με τους διοργανωτές της έκθεσης, στον οποίο  συνυπάρχουν καλλιτέχνες ( Steeve Mc Queen, Μαρία Λοϊζίδου, Glenn Ligon, Danh Vo, El Anatsui) που με τα έργα τους υπηρετούν την ιδέα του συλλογικού, την πολιτιστική διάσταση της ιστορίας και της πολιτικής και καθιστούν τον επισκέπτη αυτόπτη μάρτυρα κινημάτων, τάσεων και γεγονότων. Είναι:

–       Ο βρετανός εικαστικός και κινηματογραφιστής Steeve Mc Queen παρουσιάζει το έργο Portrait as an Escapologist (2006) – μια σύνθεση πολλαπλών εικόνων του ιδίου με τα χέρια και τα πόδια δέσμια ενός κολάρου γύρω από το λαιμό του. Η εικόνα υποδηλώνει  τη βαναυσότητα των πλοίων που μετέφεραν σκλάβους, παραπέμπει σε ζητήματα αποικιακής ιστορίας, αντιπροσώπευσης και ταυτότητας και θυμίζει το φόνο του George Foyd, το 2020, που προκάλεσε έντονες διαμαρτυρίες ενάντια  στην αστυνομική βαρβαρότητα και τον θεσμικό ρατσισμό.

–       Η εγκατάσταση του Danh Vo –το περίπτερο- από ξύλο κέδρου, όπου όλοι είναι ευπρόσδεκτοι, αντλεί την εμπνευσή του από τη λαϊκή αρχιτεκτονική της Κίνας και οφείλει την κατασκευή του σε μέλη της φυλής Ντονγκ της επαρχίας Γκουιτσόου. Ξύλινες ζαρτινιέρες γεμάτες νεροκάρδαμα περιβάλουν την κατασκευή με τα κλαδιά των φυτών να θυμίζουν τα τρόπαια στα οποία οι Ρωμαίοι νικητές κρεμούσαν τις πανοπλίες και τα όπλα των ηττημένων εχθρών τους. Το έργο δείχνει την επιρροή που έχει ασκήσει τα τελευταία χρόνια η ενασχόλισή του καλλιτέχνη με τη φύση και την κηπουρική στο κτήμα του, στην αγροτική περιοχή Γκίλντενχοφ της Γερμανίας. Είναι η «κηπουρική με αγάλματα» όπως κατατίθεται στο αίθριο:  τα νεροκάρδαμα δίπλα σε μια παλέτα με ξύλα για μεταφορά και στο πλάι τους συμβολισμοί από ένα θρησκευτικό γλυπτό της Μαντόνας με το Βρέφος (17ος αιώνας) και μια ξύλινη φιγούρα Εσταυρωμένου της ίδιας εποχής να βρίσκεται επί του εδάφους πάνω σε μία σκληρή επιφάνεια από μάρμαρο Καράρας.

–       Στην πρόσοψη του κεντρικού κτιρίου του αιθρίου, ο αμερικανός καλλιτέχνης Glenn Ligon έχει αναρτήσει in situ εγκατάσταση από λευκά φώτα νέον με την οποία συνεχίζει την αναζήτηση της δυναμικής της γλώσσας παρουσιάζοντας εννέα διαφορετικές μεταφράσεις, στα αγγλικά, του  ποιήματος « Περιμένοντας τους βαρβάρους» του Κ.Π. Καβάφη.

–       Το έργο A Monumental Lightness (2021) της κύπριας εικαστικού Μαρίας Λοϊζίδου είναι μια χειροποίητη μετέωρη εγκατάσταση από βαμβακερά, λινά και μεταξωτά νήματα (19 x13μ.) σχηματίζει ένα εύθραυστο διαχωριστικό τοίχο. Οι 516 χιλιάδες κόμποι συμβολίζουν τις αλληλοδιαπλεκόμενες εξαρτήσεις στο εσωτερικό των ομάδων και κοινωνιών. Το έργο της Λοϊζίδου μας υποβάλει την ιδέα πως οι πράξεις αντίστασης αναπτύσσονται από επαναλαμβανόμενες καθημερινές χειρονομίες και μας προσκαλεί να διαχειριστούμε και να ταξιδέψουμε στον κόσμο της ποίησης και των αισθήσεων που δημιουργεί στη φαντασία η πράξη της ύφανσης.

–       Μια τεράστια μεταλλική εγκατάσταση από παλιά καπάκια μπουκαλιών και πλαστικές ταινίες που οι συνδέσεις τους δημιουργούν ευλύγιστα φύλλα και πολλές πτυχώσεις, είναι το Rising Sea του καλλιτέχνη El Anatsui από τη Γκάνα. Το έργο συμβολίζει την πρακτική της συλλογικότητας που ακολουθεί ο καλλιτέχνης και δημιουργήθηκε στο εργαστήριό του από μία ομάδα ανθρώπων με υλικό προερχόμενο από την αφρικανική περιοχή. Επιβλητικό έργο καλύπτει τεράστιο τμήμα της μίας από τις τέσσερις επιφάνειες του αιθρίου.

Στους χώρους αριστερά του αιθρίου, στο διάδρομο και στις αίθουσες του πρώτου και δεύτερου πατώματος εκτίθονται οι εγκαταστάσεις και τα επιτοίχα έργα των καλλιτεχνών. Αισθητή είναι η απουσία εικαστικών από τη Ρωσία και τις χώρες της πρώην ΕΣΣΔ, από τα Βαλκάνια αλλά και την Ανατολική Ευρώπη. Αντίθετα έχουμε, μεταξύ άλλων, συμμετοχές από την Τουρκία, την Κορέα και τις χώρες της Λατινικής Αμερικής. Έργα τέχνης έχουν τοποθετηθεί επίσης και σε μικρότερους χώρους, σε διαδρόμους,  σοφίτες, σε κοινόχρηση είσοδο μπάνου και στο πρώην τελωνείο.

Στον διάδρομο με θέα προς στο αίθριο εκτίθεται το μεγάλο κολάζ ΡΜ 2020, 2021, της Teresa Margolles από το Μεξικό. Πρόκειται για μια αναπαραγωγή 314 πρωτοσέλιδων εκτυπώσεων σε φωτογραφικό χαρτί της απογευματινής εφημερίδας ΡΜ  από τη Ciudad Juárez που προβάλουν τη βία και το σεξισμό. Σε αίθουσα δίπλα στο διάδρομο  οι καλλιτέχνες Kultug Ataman (Κωνσταντινούπολη) και Adam Pendleton (Νέα Υόρκη) συνυπάρχουν στο χώρο και αναπτύσσουν θέματα κοινωνικής δικαιοσύνης και φυλετικής ισότητας:

  • ο πρώτος με την εγκατάσταση “Kuba 2004”, με 40 κανάλια με βίντεο και ήχο, χρησιμοποιημένες καρέκλες, τραπέζια, 40 τηλεοράσεις παραπέμπει στο γκέτο Kuba της Κωνσταντινούπολης το οποίο προστατεύεται από τους κατοίκους του «από την υπόλοιπη κοινωνία, τον κρατικό έλεγχο και το κράτος δικαίου που θεωρούν άδικο και διεφθαρμένο» σύμφωνα με τον καλλιτέχνη και
  • ο δεύτερος με μια ομάδα μεγάλων διαστάσεων διαφανειών Mylar στην καλλιτεχνική πρακτική του «Black Dada», «μια κριτική άρθρωση του μαύρου, της αφαίρεσης και της avant-garde».

Σε άλλα σημεία στεκόμαστε στη σύνθεση της Εlif Kamisli (Εσκί Σεχήρ) που αναπτύσσεται σε προθήκη και περιλαμβάνει χειρόγραφα τετράδια στα τουρκικά, τα ελληνικά και τα αγγλικά, ένα χειροποίητο βιβλίο, δύο χειρόγραφα μυθιστορημάτων και οικογενειακές φωτογραφίες της Gentille Arditty-Puller, μια αλχημιστική τράπουλα Ταρώ, στη σύνθεση του Βαγγέλη Γκόκα «Οι ανάσες στο μυαλό μου» 2016, με βερνίκι παπουτσιών, μικτή τεχνική σε ξύλο 5×4, στο έργο του Elias Sime (Aντίς Αμπέμπα) Tightrope Echo!? 2020 με ανακτημένο ηλεκτρικό καλώδιο και εξαρτήματα στον ίδιο χώρο όπου αναπτύσσεται και η δαπέδια εγκατάσταση Untitled του Γιάννη Κουνέλλη με μολύβι, ρούχα, χώμα και κάκτους.

Η ανασφάλεια, οι έννοιες της εμπιστοσύνης και της οικειότητας επισημαίνονται στο έργο του καλλιτέχνη Do Ho Suh’s  (Νότια Κορέα) 348 West 22nd St., Apt. A & Corridor, NY 10011, ο οποίος αναπαράγει το διαμέρισμα του στη Νέα Υόρκη χρησιμοποιώντας μπλε και ροζ διαφανή πολυεστέρα για να θίξει παραστάσεις ταυτότητας και σπιτιού. Η εγκατάσταση μοιάζει με λαβύρινθο και οι επισκέπτες μπορούν να περιηγηθούν στη διάφανη εγκατάσταση.

Στο πρώην Τελωνείο, o Νιγηριανός σχεδιαστής μόδας και καλλιτέχνης Duro Olowu (Νιγηρία) καταλαμβάνει όλο το χώρο και παραθέτει υφασμάτινα γλυπτά, έργα ζωγραφικής, βίντεο, ταπετσαρίες και τοιχογραφίες, σε μια προσπάθεια να αναδείξει θέματα μετανάστευσης και διακίνησης με στόχο να αποκαλύψει κρυφές ιστορίες στην πολιτική και την τέχνη.

Ένα σύνολο 18 γλυπτών από ξύλο σαπέλε, κέδρου, φράξου και οξιάς – όπως μας ενημερώνει η επιτοίχια παρουσίαση του καλλιτέχνη – βρίσκονται τοποθετημένα στο δάπεδο και αντλούν την έμπνευσή τους απο τα ξύλινα σφυριά της Δυτικής Αφρικής (τέλη 18ου – αρχές 19ου αιώνα) και αναπλάθονται ως μουσικά όργανα στο πέρασμα του χρόνου. «Η διαδρομή τους οδηγεί σ΄ένα ταξίδι από τη Νιγηρία, στην Αγγλία, την Ελλάδα, την Αιθιοπία και σ΄όλο τον κόσμο. Η ιστορική και σύγχρονη μετανάστευση τονίζεται από την επαναλαμβανόμενη λέξη «Aethiopia” στους τοίχους μιας από τις αίθουσες: αυτή η λέξη μεταφράζεται στα ελληνικά ως «ηλιοκαμένο πρόσωπο» και χρησιμοποιήθηκε από τον Όμηρο στα κλασικά αρχαιοελληνικά κείμενα της Ιλιάδας και της Οδύσσειας για να περιγράψει τη γεωγραφική περιοχή του Άνω Νείλου, μέρος της οποίας είναι σήμερα γνωστό ως Αιθιοπία.»

 

Η έκθεση θα διαρκέσει στο Καπνεργοστάσιο έως τις 31 Δεκεμβρίου 2021. Μετά ο ανακαινισμένος χώρος θα παραδοθεί στην Ελληνική Βουλή και θα λειτουργήσει ως νέος πολιτιστικός κόμβος.

Φωτογραφίες: anyteart

 

Σχετικά με το θέμα

“PORTALS/ΠΥΛΗ” ΑΝΟΙΓΟΥΝ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ