ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΛΕΞΕΩΝ ΜΕ ΤΗ “ΣΙΔΕΡΕΝΙΑ ΘΕΛΗΣΗ” ΤΟΥ ΛΕΣΚΟΦ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο: Ελένη Γαλάνη

Κι  όμως νομίζεις ότι γράφτηκε σήμερα. Ακόμα κι η ανάγνωση ενός αποσπάσματος αρκεί για να τοποθετήσεις το έργο του Νικολάϊ Λεσκόφ (1831-1895) στον παρόντα χρόνο. Τελικά, δεν διαψεύστηκε  ο Τολστόι που, όταν πέθανε ο Λεσκόφ, μίλησε «για έναν συγγραφέα του μέλλοντος.»

Ο λόγος για το συγγραφέα της νουβέλας «Σιδερένια θέληση» που πρόσφατα κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ποταμός (μετ. Ελένη Μπακοπούλου). Η έκδοση αποτελεί εξαίρετο δείγμα γραφής για ουσιαστική γνωριμία μ΄ έναν από τους λιγότερους γνωστούς, μέχρι πρότινος, Ρώσους συγγραφείς στη Δύση, καθιερωμένο στη χώρα του, σήμερα, ως «ένας από τους μεγαλύτερους συγγραφείς της Ρωσίας»,  ως “ η πεμπτουσία των Ρώσων  συγγραφέων» και ως “ο κορυφαίος συγγραφέας του 19ου αιώνα” σύμφωνα με τον Α. Τσέχωφ (11860-1904) ο οποίος υιοθέτησε πολλά στοιχεία της λογοτεχνικής μεθόδου του Λεσκόφ.

Στα μυθιστορήματα, τα διηγήματα και τις νουβέλες του Νικολάϊ Λεσκόφ εμφανίζεται μια  πολλαπλή και πολυφωνική εικόνα της Ρωσίας, ανεξέλεγκτη από τις αφηγηματικές στρατηγικές του ρεαλισμού του 19ου αιώνα. Σε μια εποχή που η Ρωσία ξαναγραφόταν, ο Λεσκόφ κατάφερε να ενσωματώσει στα έργα του στοιχεία μεσαιωνικής ρωσικής λογοτεχνίας, να παντρέψει, πολύ πετυχημένα, την αστική γλώσσα με τα τοπικά ιδιώματα – όπως ακριβώς έκανε ο Αλ. Παπαδιαμάντης- και να προκαλέσει τις αφηγήσεις, τις ρυθμίσεις και τις φωνές που είχαν μείνει έξω από το σενάριο: τα χαώδη τοπία της Ρωσίας, τις πολλαπλές εθνικότητες, τον πληθυσμό των (πρόσφατα απελευθερωμένων) δουλοπάροικων, τους περιπλανώμενους φτωχούς πρίγκηπες. Εμπορικός αντιπρόσωπος στο επάγγελμα, γιός ιερωμένου και συνειδητός ορθόδοξος, ο συγγραφέας γύριζε όλη τη χώρα γράφοντας σε μια γλώσσα που περιλάμβανε το ασυνήθιστο για την εποχή στοιχείο του γλωσσικού ιδιώματος των χωρικών. Από τις καινοτόμες πολυάριθμες συγγραφικές επιδόσεις του, αριστούργημα του θεωρείται η «Λαίδη Μάκβεθ του Μτσενσκ», έργο εμπνευσμένο από την ομώνυμη ηρωίδα του Σαίξπηρ που έρχεται στη ρωσική σαιξπηρική βιβλιογραφία μετά τον «Άμπλετ» του Τουργκένιεφ, μετατρέπεται από τραγωδία σε γοτθικό θρίλερ, με στοιχεία σκοτεινής σάτιρας και τοποθετεί την ηρωϊδα σε μια απομακρυσμένη περιοχή της Ρωσίας – το Μτσενσκ. Η Λαίδη Μάκβεθ είναι το έργο που ενέπνευσε χρόνια αργότερα τον Ντιμίτρι Σοστακόβιτς (1906- 1975) να συνθέσει την ομώνυμη όπερα.

Ο προοδευτικός και πειραματιζόμενος, όπως ο Ντοστογιέφσκι στην πρόσεγγιση της μυθοπλασίας Λεσκόφ, προχώρησε στην εφαρμογή ευρωπαϊκών μεθόδων για να προσδιορίσει τη διαφορά με τον ευρωπαϊκό ρεαλισμό του 19ου αιώνα και να αναδείξει τη ρωσική ταυτότητα. Οι λογοτεχνικοί υπαινιγμοί του, η διαλεκτικότητα και το παιχνίδι λέξεων διαπερνούν τις σελίδες της “Σιδερένιας θέλησης” που γράφτηκε το 1876 λίγα χρόνια μετά την ενοποίηση της Γερμανία και τη χρονιά που ο Όττο φον Μπίσμαρκ (1815-1898) έγινε ο πρώτος καγκελάριος της Γερμανίας. Με επίκεντρο την ιδιοσυγκρασία του επίμονου Γερμανού μηχανικού Ούγκο Πεκτοράλις που παινεύεται για τη δύναμη της σιδερένιας θέλησής του και τη στενοκεφαλιά του Ρώσου εργάτη Σαφρόνιτς, ο Λεσκόφ οδηγεί τη μυθοπλασία στη σύγκρουση ανάμεσα στο Γερμανό και το Ρώσο, με αφορμή τον εκσυγχρονισμό μιας μεγάλης αγροτικής επιχείρησης σ΄ ένα χωριό της ρωσικής επαρχίας, με ολέθρια αποτελέσματα και για τους δύο. Αναδεικνύει, ωστόσο, την εξάρτηση για την κυριαρχία του ενός επί του άλλου και την αιώνια πάλη ανάμεσα  στο  “γερμανικό σίδερο”  και στη “μαλακή, νωπή, άψητη ζύμη” μέσα στην οποία “το πιό πιθανό είναι να χάσεις εκεί μέσα και τον μπαλτά” αν επιχειρήσεις να την κόψεις.

Η λεπτή ειρωνεία του Λεσκόφ, οι συχνά ειρωνικοί, σε κωμικό τόνο, λακωνικοί λεκτικοί προσδιορισμοί του ρώσου συγγραφέα για τον γερμανό ήρωά του, οι αναφορές στη ρωσική θρησκοληψία,  οι εμμονές και οι παραδόσεις που συνθέτουν τη “ρωσική ψυχή”, καθορίζουν την πλοκή  που ρέει αβίαστα, χάρη και στην πολύ καλή μετάφραση στα ελληνικά η οποία κρατά τον αναγνώστη με ανοιχτές τις σελίδες του βιβλίου, συνεχώς, μέχρι να φτάσει στο τέλος.

 


Στην Ελλάδα έχουν κυκλοφορήσει τα έργα του Νικολάϊ Λετσκόφ: Η Λαίδη Μάκβεθ του Μτσενσκ, Ο λευκός αετός και Ο ζερβοχέρης (εξαντλημένο)