ΟΙ ΧΑΣΑΠΗΔΕΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΑ ΞΕΝΑΚΗ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

Πέντε, σχεδόν, χρόνια μετά τη μεγάλη αναδρομική έκθεση του Κοσμά Ξενάκη (1925–1984), στο Μουσείο Μπενάκη, το 2015, το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης παρουσιάζει έκθεση αφιερωμένη αποκλειστικά στο θέμα των χασάπηδων, όπως το επεξεργάστηκε ο ζωγράφος στο διάστημα 1945 – 1960. Σκοπός της έκθεσης είναι να διαφανεί η πορεία από την αναπαράσταση στην αφαίρεση, από την «ελληνικότητα» στη σύνδεση με την ευρωπαϊκή πρωτοπορία, με όχημα την εμμονική σχεδόν επιστροφή του Ξενάκη στη μορφή του χασάπη και του ζώου. Η έκθεση, φιλοξενείται στο ισόγειο του Μεγάρου Εϋνάρδου και παρουσιάζει περισσότερους από 60 πίνακες ζωγραφικής και περίπου ογδόντα σχέδια με θέμα τον χασάπη – από τις πρώτες προσπάθειες του καλλιτέχνη έως και τα σχεδόν αφηρημένα έργα της παρισινής περιόδου.

Ο Κοσμάς Ξενάκης, ένας από τους πιο καινοτόμους Έλληνες καλλιτέχνες της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς, υπήρξε ζωγράφος, γλύπτης, χαράκτης, σκηνογράφος, δημιουργός σύνθετων δράσεων/χάπενινγκ και αρχιτέκτονας, που δεν δίστασε να αναμετρηθεί με τη μνημειακή κλίμακα και τη δημιουργία έργων που παρενέβαιναν στο τοπίο. Ξεκίνησε να δουλεύει το θέμα των νεαρών χασάπηδων περί τα μέσα της δεκαετίας του 1940,την εποχή που σπούδαζε κοντά στον Γιάννη Τσαρούχη, στη βραχύβια ιδιωτική σχολή ζωγραφικής που είχε ιδρύσει ο τελευταίος εκείνη την περίοδο.

Η μορφή του χασάπη, τόσο στην καθημερινότητά του (όσο και σε μια εξιδανικευμένη απεικόνιση (που παραπέμπει στους μοσχοφόρους της αρχαιότητας), γίνεται σταδιακά βασικό θέμα στην τέχνη του. Ένα Χασάπικο συγκαταλέγεται μεταξύ των έργων που εξέθεσε στο Ζάππειο το 1949, στην α΄ έκθεση της Ομάδας «Αρμός», ενώ τρία χρόνια αργότερα, το 1952, στη β΄ έκθεση του «Αρμού», εκθέτει εφτά έργα αυτής της θεματολογίας. Ενταγμένα στο πνεύμα της «ελληνικότητας» που κυριαρχούσε στα πρώτα χρόνια της μετεμφυλιακής περιόδου, τα έργα της συγκεκριμένης ενότητας μαρτυρούν επιδράσεις από τον Τσαρούχη, τον Διαμαντόπουλο, αλλά και τον Henri Matisse.

Το 1954 ο Ξενάκης μετέβη στο Παρίσι, για να συνεχίσει τις σπουδές του στην αρχιτεκτονική. Εκεί ήρθε σε επαφή με τη γαλλική τέχνη και ειδικά με το έργο του Picasso. Με τον καιρό αφήνει όλα  τα θέματα που τον απασχόλησαν τα χρόνια 1944–1954 εκτός από δύο: τους χασάπηδες και τους λουόμενους, που θα αποτελέσουν τα μοναδικά ίσως θέματα που δούλεψε κατά την παραμονή του στη Γαλλία (1954-1957). Ειδικά το θέμα των χασάπηδων τον απασχόλησε έντονα, σε μεγάλες συνθέσεις από χαρτόνια, χάρντμπορντ και χαρτιά εφημερίδας. Σχηματοποιώντας ολοένα και περισσότερο τη μορφή του χασάπη, που χάνει πια κάθε ηθογραφικό χαρακτήρα, δίνει συνθέσεις ρυθμικές, αφαιρετικές, που παραπέμπουν στη γεωμετρική τέχνη του 9ου π.Χ. αιώνα.

Τα έργα αυτά ο Ξενάκης τα παρουσίασε για πρώτη φορά στην πρώτη του ατομική έκθεση στην Αθήνα, στην αίθουσα Πέην, τον Απρίλιο του 1957. Έκτοτε ο ζωγράφος στράφηκε προς την αφηρημένη τέχνη. Ορισμένους πίνακες με χασάπηδες τους εξέθεσε ξανά μετά από πολλά χρόνια, στην ατομική του έκθεση στη Γκαλερί Ζουμπουλάκη, τον Οκτώβριο του 1976, στο πλαίσιο μιας αναδρομικής παρουσίασης της εργασίας του.

Επιμελητής είναι ο διευθυντής του ΜΙΕΤ, Διονύσης Καψάλης. Με την ευκαιρία της έκθεσης θα κυκλοφορήσει η έκδοση Κοσμάς Ξενάκης. Χασάπηδες και Κριοφόροι, μια πλούσια εικονογραφημένη, εκτενής μελέτη του Ευγένιου Δ. Ματθιόπουλου, καθηγητή Ιστορίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο Κρήτης.

 

ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 4 Δεκεμβρίου 2019 – 28 Μαρτίου 2020

Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα έως Παρασκευή 11.00 – 18.00 & Σάββατο 11.00 – 17.00

 

Ξεναγήσεις

Σάββατο 14 Δεκεμβρίου 2019 στις 11.00, ξενάγηση από τον Διευθυντή του ΜΙΕΤ, Διονύση Καψάλη. Θα ακολουθήσει ξενάγηση στην έκθεση του Σπ. Παπαλουκά από τον επιμελητή της έκθεσης Μάρκο Καμπάνη.

Σάββατο 11 Ιανουαρίου 2020 στις 12.00, ξενάγηση από τον ιστορικό τέχνης Σπύρο Μοσχονά.

Σάββατο 25 Ιανουαρίου 2020 στις 12.00, ξενάγηση από τον ζωγράφο Γιώργο Χατζημιχάλη. Θα ακολουθήσει ξενάγηση στην έκθεση του Σπ. Παπαλουκά από τον επιμελητή της έκθεσης Μάρκο Καμπάνη.

Σάββατο 8 Φεβρουαρίου 2020 στις 12.00, ξενάγηση από τον ιστορικό τέχνης Σπύρο Μοσχονά.