Ο “ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΡΩΤΙΚΟΣ” ΤΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ ΣΕ ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΣΤΗ ΜΟΣΧΑ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο: Σεργκέϊ Λεσκώβ  3/6/21

Χρειάστηκαν χρόνια πολλά για να παρουσιαστεί στη Ρωσία  ο “Μεγάλος Ερωτικός” – το αριστούργημα του Μάνου Χατζιδάκι. Η πρώτη φορά ήταν πριν από λίγες  ημέρες, στις 31 Μαϊου, στη Μόσχα, στην αίθουσα Προκόφιεφ του Μουσείου Μουσικής.

Χώρος ιδιαίτερα ατμοσφαιρικός, η αίθουσα αυτή είναι η απόληξη μιας μεγάλης διαδρομής μέσα από χώρους μαγικούς μουσείου με σπάνια μουσικά εκθέματα – εκκλησιαστικό όργανο του 17ου αιώνα, κοστούμια από παραστάσεις του μεγάλου μπάσου Σαλιάπιν, βιολιά, βιόλες και βιολοντσέλα Sradivarius. Ό, τι καταλληλότερο για την προετοιμασία του κοινού που έσπευσε και ανταποκρίθηκε στην πρόσκληση-πρόταση.

Tηρουμένων των απαραίτητων ποσοστώσεων των υγειονομικών μέτρων, Ρώσοι και Έλληνες άλλοι γνώστες του δημοφιλούς έργου του έλληνα συνθέτη κι άλλοι ενδιαφερόμενοι, με αγάπη για τη μουσική (μέλη ορχήστρας, συνθέτες σύγχρονης μουσικής, σολίστ του Θεάτρου Μπολσόι, μουσικοκριτικοί) προσήλθαν στην εκδήλωση που οργάνωσε η πρεσβεία της Ελλάδας στο πλαίσιο ενός μεγάλου και φιλόδοξου πολιτιστικού προγράμματος μεταξύ των δύο χωρών για το 2020 (Έτος Γλώσσας και Λογοτεχνίας Ελλάδας-Ρωσίας) το οποίο, δυστυχώς, λόγω της πανδημίας δεν πραγματοποιήθηκε στο μεγαλύτερο μέρος του.

Τον «Μεγάλο Ερωτικό» ερμήνευσαν δύο νέες κοπέλες, μια ελληνίδα και μια ρωσίδα: η σοπράνο Ελένη-Λυδία Σταμέλλου, σολίστ της χορωδίας «Musica Aeterna» του Θόδωρου Κουρεντζή που ζει και εργάζεται στη Ρωσία, ήδη, αρκετά χρόνια. Η Ελένη, ξεκίνησε ως χορωδός, όλο και συχνότερα όμως, ερμήνευσε δικούς της ρόλους στη σκηνή θεάτρων της Ρωσίας και της Ευρώπης. Για πρώτη φορά την άκουσα σε έναν πολύ δύσκολο και απαιτητικό ρόλο, στην όπερα του Ντμίτρι Κουρλιάντσκι «Νοσφεράτου», σε σκηνοθεσία Θόδωρου Τερζόπουλου.Έκτοτε την παρακολουθώ να εμφανίζεται σε τελείως ποικίλο ρεπερτόριο: από παλαιά μουσική, μέχρι σύγχρονη πρωτοποριακή. Πάντα μου άρεσε και πάντα είχα την εντύπωση ότι την ακούω κάθε φορά και καλύτερη. Ήμουν, λοιπόν, πολύ περίεργος να την ακούσω να ερμηνεύει το πιο εμβληματικό έργο του μεγαλύτερου, κατά τη γνώμη μου, Έλληνα συνθέτη του 20ού αιώνα.

Έκπληξη για μένα, ωστόσο, ήταν η πιανίστα Rebecca Magomedova, συνεργάτιδα του Θεάτρου Μαρίινσκι της Αγίας Πετρούπολης, επικεφαλής του οποίου είναι ο Valery Gergiev. Η ρωσίδα πιανίστα δεν συνόδευσε απλώς στο πιάνο την ελληνίδα ερμηνεύτρια, αλλά ζωντάνεψε μπροστά μας όλο εκείνο το ιδιαίτερο κλίμα της μουσικής του Χατζιδάκι, που μέχρι την ημέρα εκείνη πίστευα ότι ένας αλλοδαπός μουσικός, δεν μπορεί παρά να έχει «ξενική προφορά» στην ερμηνεία του Χατζιδάκι. Με διέψευσε περίτρανα! Οι δύο ερμηνεύτριες κατόρθωσαν αυτό που είχε πει ο ίδιος ο συνθέτης για το έργο: ότι δηλαδή ο «Μεγάλος Ερωτικός» είναι «μια λειτουργία– κάτι σαν τους εσπερινούς Αγίων σ’ ερημοκλήσια μακρινά με τη συμμετοχή φανταστικών αγγέλων, εραστών, παρθένων και εφήβων. Μια λιτανεία περίεργη, όμως και τόσο φυσική, στην εσωτερική κι απόκρυφη ζωή μας». Αυτό ζήσαμε για λιγότερο από μία ώρα στη Μόσχα, στις 31 Μαΐου στις 19:00, όσοι είχαμε την τύχη να βρεθούμε στην Αίθουσα Προκόφιεβ του Μουσείου Μουσικής της Μόσχας. Άκουσα πολλούς από τους παρισταμένους, να λένε ότι θα περιμένουν συνέχεια. Ίδωμεν…

 

1. Ένα ιδιαίτερο σημείο που συνδέει τον «Μεγάλο Ερωτικό» με το σύνολο του πολιτιστικού προγράμματος της Ελληνικής Πρεσβείας στη Μόσχα(1), είναι η ποίηση που έχει επιλέξει ο Χατζιδάκις στο έργο του αυτό. Πρόκειται για μια σχεδόν πλατωνική πραγματεία «Περί έρωτος», που βασίζεται σε ποιητικό λόγο στην ελληνική γλώσσα, που καλύπτει ένα διάστημα άνω των 2.500 ετών. Από τη Σαπφώ μέχρι τον Ελύτη και από τον Ευριπίδη μέχρι τον Γκάτσο. Αυτό μας παραπέμπει στον εκδοτικό οργασμό που παρατηρούμε στη Μόσχα από το 2019 (πρόκειται για ένα πρόγραμμα του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, που υλοποιεί το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού, με την ενεργή συμμετοχή και παρουσία της εκεί Πρεσβείας) και που έχει παρουσιάσει μέσα σε ενάμισι χρόνο δύο τόμους με ποίηση του Ελύτη (για πρώτη φορά στα ρωσικά το «Άξιον εστί»), έργα των Κώστα Ταχτσή (για πρώτη φορά στα ρωσικά το «Τρίτο στρεφάνι»), Νίκου Χουλιαρά, Ε.Χ. Γονατά, Δημοσθένη Παπαμάρκου, Χρήστου Οικονόμου, Μένη Κουμανταρέα, Δημήτρη Νόλλα, Παύλου Μάτεσι, μέχρι δημοτικά τραγούδια και πεζογράφους του 19ου αιώνα, ετοιμάζει δε εντός του 2021 βιβλία του Διονυσίου Σολωμού, της Μαρίας Ιορδανίδου, της Ιωάννας Καρυστιάνη, του Γιώργου Ιωάννου, αλλά και μία Ανθολογία Ελλήνων υπερρεαλιστών ποιητών. Άγνωστος ήρωας και εμπνεύστρια των μεταφραστών του προγράμματος αυτού η φιλόλογος Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου. O ιστότοπος anyteart.com έχει κάνει εκτενείς αναφορές στο σημαντικό αυτό πρόγραμμα (https://www.anyteart.com/category/afieromata/ ) και επιφυλάσσεται να επανέλθει μόλις υπάρξουν στοιχεία για νεότερες εκδόσεις.