O NEΡΩΝ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΟ ΜΥΘΟ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο: anyteart  28/5/21

ΛΟΝΔΙΝΟ – Η έκθεση που άνοιξε χτες στο Βρετανικό Μουσείο διερευνά την αληθινή ιστορία του πέμπτου αυτοκράτορα της Ρώμης και αμφισβητεί την καθιερωμένη μέχρι πρότινος εικόνα του, σύμφωνα με τα νέα στοιχεία των ανασκαφών και των ερευνών των σύγχρονων ιστορικών.

Πρόσφατες ανακαλύψεις σχετικά με τον επί 14 χρόνια αυτοκράτορα Nέρωνα (54-68 μ.Χ.) – τον υιοθετημένο γιό του Ιούλιου Καίσαρα που ανέβηκε στην εξουσία το 54 μ.Χ, σε ηλικία 16 χρονών και πέθανε στα 30 του χρόνια – αποκαλύπτουν μια πιο ακριβή εικόνα για τον ίδιο και την περίοδο της βασιλείας του, ανατρέποντας, σύμφωνα με τους επιμελητές τα ισχύοντα από τις γραπτές πηγές. Ο Νέρων αποτελεί το επίκεντρο της έκθεσης που επιχειρεί να  δείξει την απήχηση που είχε η πολιτική τους στα ευρύτερα λαϊκά στρώματα, στους πληβείους της εποχής με τα μέτρα υπέρ της φορολόγησης των πλουσίων, τα μεγάλα έργα υποδομής, τους θεατρικούς και αθλητικούς αγώνες, τις επιτυχίες του στο εξωτερικό. Το λαϊκό πρότυπο του αυτοκράτορα τεκμηριώνουν οι θησαυροί -ευρήματα των ανασκαφών από τη μάχη του Κόλτσεστερ (60-61 μ.Χ) – της μαζικής εξέγερσης, υπό την αρχηγία της Μπούντιτσα,  του τοπικού πληθυσμού της αρχαίας Βρετανίας κατά των αποικιστών Ρωμαίων, τα καμμένα αντικείμενα από τη φωτιά της Ρώμης το 64 μ.Χ., και γκράφιτι από την εποχή της καταστροφής της Πομπηίας με το όνομά του χαραγμένο επάνω, αναδεικνύουν τη νέα αντίληψη για την ταραχώδη και παρανοημένη βασιλεία του Nέρωνα.

Αυτή η μεγάλη έκθεση, σε επιμέλεια Francesca Bologna και Thorsten Opper, περιλαμβάνει πάνω από 200 αντικείμενα, που απεικονίζουν την άνοδο του νεαρού αυτοκράτορα στην εξουσία και εξετάζουν τις ενέργειές του σε μια περίοδο βαθιάς κοινωνικής αλλαγής σε περιοχές από την Αρμενία στην Εγγύς Ανατολή, στη Βρετανία και σε όλη την ηπειρωτική Ευρώπη. Σχεδιασμένη από την παγκοσμίου κλάσης συλλογή του Βρετανικού Μουσείου μαζί με σπάνια δάνεια από μουσεία της Ευρώπης, τα οποία δεν έχουν παρουσιαστεί ποτέ στο Ηνωμένο Βασίλειο, η έκθεση παρουσιάζει τα ταπεινά γκράφιτι δίπλα σε μεγάλα γλυπτά, πολύτιμα χειρόγραφα, αντικείμενα που καταστράφηκαν στη φωτιά της Ρώμης, ανεκτίμητα κοσμήματα και αλυσίδες σκλάβων από την Ουαλία και αφηγείται την ιστορία των πλούσιων και των φτωχών παράλληλα με την τραγική μορφή του λαοπρόβλητου αυτοκράτορα.

Ο Νέρων (54-68 μ.Χ.), ο τελευταίος άνδρας απόγονος του πρώτου αυτοκράτορα της Ρώμης Αυγούστου, ανέβηκε στο θρόνο σε ηλικία μόλις 16 ετών. Η Βρετανία βρισκόταν τότε υπό ρωμαϊκή κυριαρχία επί 11 χρόνια. Κατά τη διάρκεια της 14χρονης σχεδόν βασιλείας του, ο Νέρων είχε σκοτώσει –σύμφωνα με τις γραπτές πηγές – τη μητέρα του, την πρώτη του γυναίκα και τη δεύτερη σύζυγός του. Οι ίδιες πηγές ισχυρίζονται ακόμη ότι ο ίδιος ο Νέρων ξεκίνησε τη Μεγάλη Φωτιά της Ρώμης, το 64 μ.Χ. γεγονός το οποίο αμφισβητείται πλέον από τα νεώτερα στοιχεία. Τον Ιούνιο του 68 μ.Χ., όταν αντιμετώπισε εξεγέρσεις από ανειδίκευτους στρατιωτικούς αξιωματούχους, ο Νέρων αναγκάστηκε να αυτοκτονήσει. Η ρωμαϊκή σύγκλητος αφαίρεσε αμέσως τη μνήμη του από επίσημα αρχεία και το όνομά του εξαφανίστηκε εν όψη της  νομιμοποίησης της νέας κυρίαρχης ελίτ.

Δεκαετίες μετά τον θάνατο του Νέρωνα, το χάος και τον εμφύλιο που ακολούθησε, γράφουν για τον αλλοπρόσαλλο αυτοκράτορα, οι ιστορικοί Τάκιτος και Σουητώνιος, και συγκεκριμένα την εποχή της δυναστείας των Φλαβίων, ενώ έναν αιώνα μετά εμφανίζονται οι αναφορές του Δίωνος Κάσσιου.

Τώρα, όμως, γνωρίζουμε – αναφέρουν οι επιμελητές της έκθεσης – ότι αυτός ο Nέρων είναι κατασκευασμένος και ότι οι αρχαίες πηγές βρίσκονται ανάμεσα σε εμάς και τον ιστορικό χαρακτήρα. ΟΙ παραδοσιακές προκαταλήψεις ανατρέπονται και η αφήγηση της αρχαίας ελίτ για τον Νέρωνα και για τις εσωτερικές συγκρούσεις της ρωμαϊκής κοινωνίας διερευνάται σύμφωνα με τα νεώτερα στοιχεία.

Αγάλματα του Νέρωνα ανεγέρθηκαν σε όλη την αυτοκρατορία, αλλά πολύ λίγα επιβίωσαν λόγω της επίσημης καταστολής της μορφής του από κάθε δημόσιο χώρο.  “Αστέρι” της έκθεσης χαρακτηρίζεται μια χάλκινη κεφαλή του Nέρωνα, που κατά λάθος αποδίδεται στον Κλαύδιο και η οποία βρέθηκε στον ποταμό Alde, στο Σάφολκ, το 1907. Το κεφάλι ήταν μέρος ενός αγάλματος που πιθανότατα βρισκόταν στο Camulodunum (Κόλτσεστερ) πριν πέσει στους Ρωμαίους, κατά τη διάρκεια της εξέγερσης υπό την ηγεσία της Μπούντιτσα. Μια μικρή χάλκινη φιγούρα του Nέρωνα, που δανείστηκε το Βρετανικό Μουσείο για την έκθεση από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Βενετίας, εμφανίζετια στο Ηνωμένο Βασίλειο για πρώτη φορά και δίνει μια σπάνια αίσθηση ενός πλήρους γλυπτού.

Είναι γνωστό ότι ο Nέρων ήταν ο πρώτος Ρωμαίος αυτοκράτορας που έπαιζε στη θεατρική σκηνή και διαγωνιζόταν σε δημόσιες παραστάσειες ως ηθοποιός. Σε ηλικία 21 ετών πήρε μέρος σε ιδιωτικούς θεατρικούς αγώνες, αλλά μερικά χρόνια αργότερα εμφανίστηκε δημόσια στη Νάπολη και στη συνέχεια στη Ρώμη. Αυτό το γεγονός χαρακτηρίστηκε από εχθρικές πηγές ως πρωτοφανές και σκανδαλώδες. Ωστόσο, τα σύγχρονα στοιχεία δείχνουν ότι ο Nέρων δεν ήταν ο πρώτος νεαρός προερχόμενος από καλή οικογένεια που συμμετείχε σε δημόσιες παραστάσεις. Οι αγώνες αρμάτων, οι μονομαχίες και το θέατρο υπήρξαν απίστευτα δημοφιλή θεάματα στον ρωμαϊκό κόσμο, όπως προκύτει από συναρπαστικά αντικείμενα της έκθεσης: όπλα μονομαχίας από την Πομπηία (δάνειο από το Λούβρο), εντυπωσιακές τοιχογραφίες με ηθοποιούς και θεατρικές μάσκες (δάνειο από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Νάπολης).

Μία από τις καθοριστικές στιγμές της βασιλείας του Nέρωνα ήταν η Μεγάλη Φωτιά της Ρώμης το 64 μ.Χ., η οποία έκαιγε επί εννέα ημέρες και κατέστρεψε μεγάλα μέρη της πόλης. Οι ανασκαφές τα τελευταία χρόνια αποκάλυψαν την πραγματική έκταση της αγριότητας και των επιπτώσεων της πυρκαγιάς. Μια στρέβλωση σιδερένιου παραθύρου, που ανακαλύφθηκε κοντά στο Circus Maximus, εμφανίζεται στο Ηνωμένο Βασίλειο για πρώτη φορά, ως απόδειξη της έντασης των φλογών και της καταστροφής. Ο Νέρων, ο οποίος βρισκόταν 51 χιλμ. νότια της Ρώμης, στην πόλη Αντίουμ (σημερινό Anzio) κι όχι στο παλάτι του, παρακολουθούσε την κόλαση του πυρός, και καθοδηγούσε τις προσπάθειες κατάσβεσης και μετέπεια της αποκατάστασης και ανοικοδόμησης της καμμένης πόλης. Ένα νέο παλάτι, το Domus Aurea, αναδύθηκε τότε από τις στάχτες. Οι εκπληκτικές τοιχογραφίες και οι διακοσμήσεις τοίχων δίνουν στους επισκέπτες μια γεύση της πολυτελούς κατοικίας του. Τα περίτεχνα σχέδια και η χρήση πολύτιμων υλικών όπως εξωτικά μάρμαρα, cinnabar και χρυσός μαρτυρούν το ύψος της αυτοκρατορικής πολυτέλειας.

Οι επισκέπτες θα αναρωτηθούν, ποιός ήταν ο Nέρων; Ένας νεαρός ηγέτης που συμφιλίωσε τις αντίθετες σε μια εποχή μεγάλων αλλαγών, ή ένα ανελέητο,  μανιακό νευρόσπαστο; Ο Nέρων θαυμάζονταν ευρέως μεταξύ των απλών Ρωμαίων –αναφέρουν οι επιμελητές- λόγω των δημοφιλών πολιτικών του, των υπερβολικών παιχνιδιών και των μεγάλων οικοδομικών έργων, σε πλήρη αντίθεση με τις ισχυρές φωνές των πατρίκιων και των ιστορικών που τελικά καθόρισαν την κληρονομιά του. Αυτοί δημιούργησαν τη διαρκή εικόνα του τρελού τυράννου που μας συναρπάζει ακόμα και σήμερα.

Video