ΜΟΥΣΟΛΙΝΙ ΕΠΙ ΣΚΗΝΗΣ ΣΤΟ ΘΕΑΤΡΟ PICCOLO ΤΟΥ ΜΙΛΑΝΟΥ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο: Ελένη Γαλάνη, 26/1/22

To Piccolo Teatro, αυτό το εξαιρετικό θέατρο τέχνης για όλους που δημιουργήθηκε στο Μιλάνο, από τους Πάολο Γκράσι και Τζόρτζιο Στέλερ, τον Απρίλιο του 1947, ακριβώς δύο χρόνια μετά το θάνατο του Ντούτσε του φασισμού και την άσεμνη επίδειξη του πτώματός του σε πλατεία της ίδιας πόλης που, για την περίσταση, ξεχύθηκε στο δρόμο φτιάχνοντας από μόνη της το θέατρο της σκληρότητας – αυτό, λοιπόν, το θέατρο ανοίγει τη σκηνή του, στις 2 Φεβρουαρίου 2022, και παρουσιάζει την πρώτη φάση της ιστορικής πορείας του ιταλικού φασισμού υπό τον Μπενίτο Μουσολίνι (1883 – 1945) με την παράσταση “Μ, ο γιός του αιώνα”.

Το έργο βασίζεται στο ομώνυμο ιστορικό μυθιστόρημα του Αντόνιο Σκουράτι.Κυκλοφόρησε από τον εκδοτικό οίκο Bompiani το 2018 και διακρίθηκε με το βραβείο Strega, το 2019. Πρόκειται για τον πρώτο τόμο της σειράς που θα περιλαμβάνει πέντε τόμους: ξεκινά με την ίδρυση της φασιστικής οργάνωσης Fasci di Combat, στο Μιλάνο το 1919 και κλείνει με τη δολοφονία του ιταλού σοσιαλιστή ηγέτη Mατεόττι από τους φασίστες, το Μάρτιο του 1925, έγκλημα το οποίο, αρχικά, απείλησε να επιφέρει την πτώση των φασιστών αλλά αντ’ αυτού τελείωσε με τον Μουσολίνι ως τον απόλυτο δικτάτορα της Ιταλίας.

18 ηθοποιοί σ΄ένα λογοπαίγνιο

Η παράσταση είναι μια διασκευή σε τριάντα σκηνές. Χωρίς να παραθέτει ιστορικά γεγονότα, επιδιώκει να σκηνοθετήσει μια πλαστική και εξπρεσιονιστική αναπαράσταση της ανόδου του φασισμού. Το έργο αναπτύσσεται με κυκλική δομή: ανοίγει με την τελευταία φράση του βιβλίου και επιστρέφει στην ίδια μοιραία φράση -αυτή που είπε στο κοινοβούλιο ο Μουσολίνι τη στιγμή της ανάληψης της εξουσίας: Αν ο φασισμός ήταν εγκληματική ένωση… η ευθύνη είναι δική μου.

«Με ένα λογοπαίγνιο – εξηγεί ο σκηνοθέτης Massimo Popolizio – δεκαοκτώ ηθοποιοί, απαλλαγμένοι από κάθε ρητορική, επισύρουν την προσοχή του κοινού στον αδυσώπητο ρυθμό μιας ανόδου στην εξουσία που έγινε σε μια στιγμή βαθιάς αδυναμίας μεταξύ των θεσμών και των πολιτικών κομμάτων. Ωστόσο, η ιστορία αυτή δεν μπορεί ποτέ να γίνει απόλυτα κατανοητή, ιδιαίτερα η εξαετής περίοδος που ακολούθησε τον Μεγάλο Πόλεμο, με το Fiume Enterprise, τα παραπαίοντα βήματα της χώρας προς τη σοσιαλιστική επανάσταση, την αντίδραση και εξάπλωση του Squadrismo (σσ  τάγματα φασιστικής πολιτοφυλακής), την πορεία προς τη Ρώμη (για την οποία ο Οκτώβριος του 2022 σηματοδοτεί την εκατονταετηρίδα) και την αμείλικτη αποτελεσματικότητα ενός πολιτικού δόγματος που χρησιμοποίησε τη βία για να αποφύγει τους περιορισμούς της δικαιοσύνης.”

Οι ηγετικές μορφές είναι ο ιδρυτής του φασισμού στην Ιταλία Μουσολίνι και οι βουλευτές του, οι οποίοι εκφέρουν το λόγο σε τρίτο και πρώτο πρόσωπο. Marinetti, D’Annunzio, Margherita Sarfatti, οι ανταγωνιστές Nicola Bombacci, Pietro Nenni και Giacomo Matteotti, Italo Balbo, οι διαλυμένοι στρατιώτες του Μεγάλου Πολέμου και μια ολόκληρη μάζα ατόμων που ανέβηκε στις κοινωνικές τάξεις. Κεντρικό πρόσωπο παραμένει ολόκληρη η εθνική κοινότητα, η «αδιαφανής χώρα», σχεδόν σαν να μην ήταν ο φασισμός «ο φορέας αυτού του ιού που εξαπλώνεται αλλά μάλλον ο ίδιος ο ιός».

Το φάντασμα του Μουσολίνι

“Ο Μουσολίνι δεν πάτησε ποτέ το πόδι του Piccolo Teatro με σάρκα και οστά” αναφέρει ο συγγραφέας Αντόνιο Σκουράτι σε εκτενές δημοσίευμά του στην εφημερίδα Corriere della Sera για την εποχή και την παράσταση. “Η σκιά του, το φάντασμά του το έπραξε και μάλιστα από την πρώτη μέρα” τονίζει και προτείνει να ξαναδιαβάσουμε, ή να διαβάσουμε για πρώτη φορά, εκείνη την υπέροχη δήλωση με την οποία οι ιδρυτές του Piccolo ανακοίνωσαν, το 1947, τη γέννηση του θεάτρου – καρπό ενός αναγεννημένου λαού, “για να αντιληφθούμε αμέσως ότι το πρώτο ελεύθερο, λαϊκό, καλλιτεχνικό δημοτικό θεάτρο της Ιταλίας, γεννήθηκε με πρωταρχικό σκοπό να διαλύσει αυτή τη σκιά του φασισμού που πλανιώταν στο χώρα. Σίγουρα όχι για να το εξαφανίσει, ούτε να το προσπεράσει, μήτε αφήνοντάς το να απλωθεί πίσω μας, αλλά για να ρίξει φως εκεί που υπήρχε σκοτάδι. Η ίδρυση αυτού του πολιτιστικού εγχειρήματος ήταν η απάντηση του θεάτρου τέχνης στην εικοσαετή φασιστική δικτατορία, στον πόλεμο και τη ρατσιστική αποκάλυψη στην οποία βυθίστηκε η χώρα μας.”- καταλήγει ο συγγραφέας.

Δεν κρύβει, βέβαια, τις επιφυλάξεις του ως προς την επικινδυνότητα της επιστροφής του Μπενίτο Μουσολίνι, στις μέρες μας, στη σκηνή του Piccolo Teatro μέσα από το ζωντανό σώμα των ηθοποιών, την οποία, όμως, εξισορροπεί με τη λύτρωση έτσι ώστε να παύσει να αποτελεί ο Μουσολίνι “ένα φάντασμα που αιωρείται πάνω από την ιστορία της χώρας μας (και όχι μόνο). Ναι, αυτή ακριβώς τη στιγμή εδώ, κάτω από αυτόν τον ουρανό, σε αυτό το κομμάτι γης και πάλι στοιχειωμένο από το πύκνωμα του μιάσματος του λαϊκιστή Μουσολίνι, της απόκοσμης παρουσίας του. Γιατί όταν τα πράγματα είναι επικίνδυνα και, ταυτόχρονα, απαραίτητα, τότε έρχονται τα μυθιστορήματα, το θέατρο, η τέχνη για να κλείσουν οι λογαριασμοί, να θαφτούν οι νεκροί και να εκκενωθεί το κοινό μας σπίτι από τα φαντάσματα.”

Η παράσταση είναι συμπαραγωγή του Piccolo Teatro di Milano-Teatrouropa και του Teatro di Roma. Η παράσταση “ M. Ο γιος του αιώνα” θα ανέβει στο Piccolo από τις 2 Φεβρουαρίου (σκηνοθεσία Claudio Longhi). Τον ρόλο ερμηνεύουν ο Massimo Popolizio και ο Tommaso Ragno. Στη δραματουργία συνεργάστηκε ο Lorenzo Pavolini, τα σκηνικά είναι του Marco Rossi.