ΛΟΥΤΣΙΟ ΦΟΝΤΑΝΑ ΣΤΟ ΜΕΤ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

Η πρώτη μεγάλη ερευνητική προσέγγιση στο έργο του Λούτσιο Φοντάνα (1899-1968) επιχειρείται, μετά από σαράντα και πλέον χρόνια, στις ΗΠΑ με την έκθεση Lucio Fontana On the Threshold που οργανώνεται στο MET Breure. H έκθεση επανεξετάζει την καριέρα του Αργεντινο/Ιταλού καλλιτέχνη, ιδρυτή του  Spatialism(*) που υπήρξε ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της τέχνης του χώρου στον 20ό αιώνα και παρουσιάζει εξαιρετικά δείγματα του εικονικού του έργου: από τα πρώιμα γλυπτά του Φοντάνα, τα κεραμικά διακοσμητικά κομμάτια τέχνης στολισμένα με φύλλα χρυσού και την τεχνική του ψηφιδωτού, στα μνημειώδη έργα του κι απο΄κει στο Manifesto Blanco για την τέχνη του χώρου,τις αντισυμβατικές εγκαταστάσεις στο χώρο και τη σειρά Cuts – τους σχισμένους καμβάδες – που ανέτρεψαν το μέχρι τότε οικείο περιβάλλον της τέχνης κι έγιναν σύμβολα της μεταπολεμικής εποχής.

Ο Φοντάνα, ιταλικής καταγωγής, γεννήθηκε στην Αργεντινή, εγκαταστάθηκε νέος στην Ιταλία όπου σπούδασε στην Ακαδημία Μπρέρα, στο Μιλάνο. Το 1922 επέστρεψε στην Αργεντινή και εργάστηκε στο εργαστήριο γλυπτικής του πατέρα του. Την περίοδο αυτή ο Φοντάνα διατήρησε διττή ιδιότητα: κατασκεύαζε, σε επαγγελματικό επίπεδο, γλυπτά θρησκευτικής θεματολογίας για διακόσμηση των γιγαντιαίων τάφων, και σε καλλιτεχνικό, ακολουθούσε τον πρωτοποριακό μοντερνισμό.

Το 1927 επέστρεψε στην Ιταλία, όπου παρέμεινε  μέχρι την έναρξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Στο διάστημα αυτό εργάστηκε για τη φασιστική κυβέρνηση και κατασκεύασε τα μνημειακά γλυπτά α)”Victory”(1936) για μια αρχιτεκτονική εγκατάσταση αφιέρωμα στη βίαιη κατάκτηση της Αιθιοπίας από τον Μουσολίνι και β)μια ζωφόρο οροφής για ένα ιερό των φασιστών μαρτύρων στο Μιλάνο.  Αυτή η πρώιμη πολιτική σχέση υπήρξε ανασταλτικός παράγοντας στην ομαλή προβολή του καλλιτέχνη τα τελευταία χρόνια. Και ενώ η φασιστική διασύνδεση του Fontana τείνει τώρα να εξηγηθεί ως προϊόν επαγγελματικής σκοπιμότητας, η ιστορικός τέχνης Emily Braun, σε ένα δοκίμιο για τον κατάλογο της έκθεσης, δείχνει ότι μπορεί να ήταν κάτι περισσότερο από επαγγελματική ουδετερότητα.  Όποια και αν είναι η αλήθεια, μετά τον πόλεμο, ο Fontana απέρριψε τις πολιτικές και ιδεολογικές ετικέτες: “Η τέχνη μου δεν ήταν ποτέ πολεμική αλλά σύγχρονη”, έγραψε το 1947. Και πολλά από τα πρώτα του έργα υποστηρίζουν  τη δήλωσή του.

Το 1930 έκανε την πρώτη του εμφάνιση, με μια έκθεση αφηρημένης γλυπτικής. Στην περίοδο 1930-40 ανάγονται οι εγχάρακτοι πίνακες και τα γλυπτά του  με διάφορα υλικά (τερακότα, γύψος, χαλκός). Στη διάρκεια του πολέμου επιστρέφει στην Αργεντινή, έρχεται σε επαφή με την τέχνη των ομοτέχνων της γενέτειρας γης και, το 1946, δημοσιεύει, στο Μπουένος Άιρες, το Λευκό Μανιφέστο (Manifesto Blanco) το οποίο αποτέλεσε την πρώτη θεωρητική διατύπωση της «τέχνης του χώρου». Ακολούθησαν οι δημοσιεύσεις του α’ και του β’ μανιφέστου, (1947 και 1948, αντίστοιχα),αυτή τη φορά στο Μιλάνο, όπου επιστρέφει και ιδρύει το κίνημα του Spatialism – την τέχνη που αναδείκνυε τη μηχανική εποχή, προβάλλοντας, παράλληλα, τη μορφή και το χρώμα, τον ήχο και την κίνηση μέσα σ΄ένα οριοθετημένο περιβάλλον. Βασικό στοιχείο της θέσης του είναι μια νέα αντίληψη για τη λειτουργία του χώρου, που δεν νοείται πια με νατουραλιστικό ή ευκλείδειο τρόπο, αλλά ως πεδίο καθαρά αφηρημένων εννοιών οι οποίες δεν σχετίζονται με τη γύρω πραγματικότητα. Σύμφωνα με τις αρχές αυτές ο Φοντάνα πραγματοποίησε από το 1949 και μετά τις πιο φανταστικές δημιουργίες του – τους σχισμένους ή  τρυπημένους καμβάδες (σειρά Cuts) μέχρι να καταλήξει στη χρήση του χαλκού και του αλουμινίου (σειρά Metals), έργα επιβλητικά με πλαστικότητα και χάρη σε έναν θετικό-αρνητικό ρυθμό που δημιουργείται από την εναλλαγή του πλήρους και του κενού.

Σύμφωνα με σχολιαστές του έργου του, για τον Λούτσιο Φοντάνα οι σχισμένοι μουσαμάδες δεν είναι πράξεις βίας και καταστροφής, αλλά ρωγμές που από το στενό τους άνοιγμα οδηγούν στο άγνωστο, στο χώρο πίσω, ανάμεσα στον μουσαμά και στον τοίχο. Ένας χώρος που κανείς δεν σκέφτεται γιατί είναι κρυμμένος και μπορεί να φανερωθεί μόνο μέσα από ένα κόψιμο ή σχίσιμο.

Μερικές φορές ο Φοντάνα έσχιζε τον μουσαμά, ενώ ήταν ακόμη υγρός με χρώματα και κατόπιν τον ξανακάλυπτε με άλλο χρώμα. Το αποτέλεσμα θυμίζει την όψη μιας σωματικής πληγής που κλείνει. Άλλοτε τα σχισίματα αντικαθίστανται με τρύπες, έτσι που ο μουσαμάς μοιάζει να έχει πολυβοληθεί από ένα αόρατο εκτελεστικό απόσπασμα.

Οι επισκέπτες στο ΜET Breure μπορούν επίσης να γνωρίσουν τα διαδοχικά πειράματα τoυ Fontana με το φως και το χώρο, συμπεριλαμβανομένων των εγκαταστάσεων όπως για παράδειγμα το Spatial Environment με το Red Light (1967) (βλ. φωτογραφία). Εγκαταστάσεις του Φοντάνα στο χώρο έχουν ανακατασκευαστεί στο Μet στην 5η λεωφόρο

και στο El Museo del Barrio όπου παρουσιάζεται η τελευταία του εγκατάσταση χώρου, το Spatial Environment που έκανε στη Documenta 4, στο Kassel (1968).

Η έκθεση στη Νέα Υόρκη υποστηρίζεται από το Διεθνές Συμβούλιο του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης (MET), το Ταμείο Jane και Robert Carroll, καθώς και το Ίδρυμα Aaron I. Fleischman και Lin Lougheed.

ΜET Breure, Διάρκεια: 23 Ιανουαρίου – 14 Απριλίου 2019
————————————————————
* Spatialism καλλιτεχνικό κίνημα που ίδρυσε ο Ιταλός καλλιτέχνης Lucio Fontana στο Μιλάνο το 1947 το οποίο σκοπό είχε να συνθέσει το χρώμα, τον ήχο, το χώρο, την κίνηση και το χρόνο σε ένα νέο είδος τέχνης. Οι κύριες ιδέες του κινήματος καταγράφτηκαν στο Manifiesto blanco (Λευκό Μανιφέστο) που δημοσιεύτηκε στο Μπουένος Άιρες το 1946. Σε αυτό μίλησε για μια νέα «χωρική» τέχνη σύμφωνα με το πνεύμα της μεταπολεμικής εποχής. Απορρίπτει τον απατηλό ή “εικονικό” χώρο της παραδοσιακής ζωγραφικής καβαλέτων και επιδιώκει να ενώσει την τέχνη και την επιστήμη για να σχεδιάσει το χρώμα και τη μορφή σε πραγματικό χώρο με τη χρήση σύγχρονων τεχνικών όπως φωτισμό νέον και τηλεόραση.