Η ΒΑΛΛΙΣΤΙΚΗ 9η ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΥΠΟ ΤΟΝ Θ. ΚΟΥΡΕΝΤΖΗ ΣΤΟ ΜΕΓΑΡΟ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο: Ελένη Γαλάνη, 20/2/22

Στις 19 Φεβρουαρίου, υπό την διεύθυνση του ανώτατου διοικητή των ρωσικών ενόπλων δυνάμεων Βλαντίμιρ Πούτιν, θα οργανωθεί σχεδιασμένη άσκηση των δυνάμεων στρατηγικής αποτροπής», ανέφερε η ανακοίνωση του ρωσικού υπουργείου Άμυνας. Η ίδια πηγή διευκρίνιζε ότι «θα γίνει εκτόξευση βαλλιστικών πυραύλων και πυραύλων cruise» στο πλαίσιο των ασκήσεων. “Θα συμμετάσχουν –έγραφε- “επίσης μονάδες της νότιας στρατιωτικής περιφέρειας της Ρωσίας, οι αεροδιαστημικές δυνάμεις, οι στρατηγικές δυνάμεις και οι ρωσικοί στόλοι του Βορρά και της Μαύρης Θάλασσας”.

Η άσκηση έγινε. Επιτυχώς.

Την ίδια ημέρα, το βράδυ, στην Αθήνα –μεσ΄τη μέση κι αυτή- στο Μέγαρο Μουσικής, 2000 “έγκλειστοι” θεατές στην Αίθουσα Φίλων Μουσικής Χρ. Λαμπράκης υπέμεναν την άσκηση της κορονοϊκής μάσκας, άφωνοι και ακίνητοι. Ήταν το κοινό της 9ης Συμφωνίας του Μπετόβεν με τη ρωσική ορχήστρα MusicAeterna υπό τη διεύθυνση του Θόδωρου Κουρεντζή που κράτησε επί 75 λεπτά φιμωμένο το κοινό –το πρωτόκολλο γαρ- για να ξεσπάσει στο φινάλε σε μία πρωτόγνωρη αποθέωση ελευθερίας και χαράς μεγάλης, τέτοιας όπως μόνο οι έλληνες ξέρουν: με ισχυρό χειροκρότημα, όρθιοι ΟΛΟΙ, φωνάζοντας και σφυρίζοντας, για το δικό τους παιδί, τον 50χρονο πλέον μαέστρο τους που άγγιξε τα όρια της τελειότητας διευθύνοντας την ορχήστρα του στο σπουδαιότερο έργο της δυτικής μουσικής.

Η πολυπαιγμένη 9η Συμφωνία του Μπετόβεν, η πρώτη στην οποία υπήρξαν χορωδιακά μέρη (εξ ου και Χορωδιακή Συμφωνία) εισέρχεται στο τελευταίο μέρος της με το ποίημα “Ωδή στη Χαρά” του Φρίντριχ Σίλερ, (γράφτηκε το 1785 και αναθεωρήθηκε το 1803). Εδώ, στο σημείο αυτό, ο Κουρεντζής παύει τα όργανα και σιγά, πολύ σιγά, ίσα που ψελλίζουν οι χορδές, μας εισάγει στην Ωδή, συνεχίζει να ανεβάζει και να συσσωρεύει μέσα μας στην υπάρχουσα ένταση ακόμα περισσότερα στοιχεία που θα προκαλέσουν, αργότερα, την εκτόξευση των δικών μας πυραύλων στο ανεξέλεγκτο πανζουρλισμό του φινάλε. Με τα δοξάρια όρθια, ακίνητοι οι μουσικοί, με τον μαέστρο πισώπλατα στο κοινό για δευτερόλεπτα, ο κόσμος της αίθουσας γίνεται ποτάμι που δε γυρνάει. Είναι η απόδοση τιμής στον ΄Υμνο της Χαράς –τον από το 1985 επίσημο “Ύμνο της Ευρωπαϊκής Ένωσης” ο οποίος –σύμφωνα με τον επίσημο ιστότοπο της ΕΕ- «Στην παγκόσμια γλώσσα της μουσικής, αυτός ο ύμνος εκφράζει τα ευρωπαϊκά ιδανικά της ελευθερίας, της ειρήνης και της αλληλεγγύης». Είναι η δική μας υπόκλιση στην ορχήστρα και τον μαέστρο της.

Επαναστάτες και δικτάτορες, φασίστες και αντιστασιακοί κατέφυγαν συχνά στην 9η του Μπετόβεν ως επιβεβαίωση των διαφορετικών πολιτικών κοσμοθεωριών τους. Οι εθνικοσοσιαλιστές στη Γερμανία αποκαλούσαν τον συνθέτη τιτάνα της μουσικής, ήρωα, που ξεπέρασε τη μοίρα του ως κουφός, γερμανική μεγαλοφυΐα. Το ότι ο Μπετόβεν υποστήριζε τις αξίες της Γαλλικής Επανάστασης – ελευθερία, ισότητα και αδελφότητα – δεν τους ενοχλούσε.

Δεν γνωρίζω αν ο μαέστρος, επεδίωξε να περάσει το μήνυμα ότι ο οποιασδήποτε μορφής ολοκληρωτισμός καιροφυλακτεί. Η σημειολογία με την είσοδο της χορωδίας στη σκηνή, η ενδυματολογία των αντρών χορωδών, τα υπερυψωμένα καθίσματα με το μαύρο χρώμα στην πλάτη, οι μορφές, το παγωμένο βλέμμα σ΄ όλη τη διάρκεια των πρώτων μερών της 9ης και, τέλος, η απόλυτα πειθαρχημένη με μία κίνηση στην όρθια θέση για την «εισβολή» στη συναυλία, εμένα με παρέπεμψαν σε σκηνές του 1933 και μεταγενέστερες των χρόνων του Ψυχρού Πολέμου. Να το! το Γ΄ Ράιχ- είπε ο συνοδός μου. Μήπως –αναρωτιέμαι- ο μαέστρος ήθελε να μας θυμίσει ότι και οι Ναζί χρησιμοποίησαν τη μουσική του Μπετόβεν για να στηρίξουν την υπεροχή της γερμανικής φυλής και να προειδοποιήσει να παραμείνουμε προσεκτικοί στην εκδήλωση υπέρμετρου και απερίσκεπτου πάθους”;

Στον 20ό πολυτάραχο αιώνα η 9η Συμφωνία του Μπετόβεν έγινε αντικείμενο οικειοποίησης από την πολιτική. Ενδεικτικά να αναφέρουμε ότι οι ισχυροί του καθεστώτος απαρτχάιντ στη Ροδεσία, σημερινή Ζιμπάμπουε, τραγουδούσαν το χορωδιακό τμήμα ως εθνικό ύμνο. Στη Χιλή, υπό στρατιωτική δικτατορία, οι γυναίκες έκαναν διαδηλώσεις τραγουδώντας την Ωδή στη Χαρά για την απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων. Τον Ιούνιο του 1989, οι Κινέζοι φοιτητές τραγουδούσαν το ίδιο κομμάτι διαμαρτυρόμενοι στην Πλατεία της Ουράνιας Γαλήνης. Ο Λέοναρντ Μπερνστάιν διηύθυνε την 9η Συμφωνία με αφορμή την πτώση του Τείχους στο Βερολίνο. Το 2019 η Φιλαρμονική του Βερολίνου έπαιξε την Ωδή στην Πύλη του Βραδεμβούργου για τα 30 χρόνια από την πρώτη του Τείχους και πολλοί άλλοι πολιτικοί την τραγούδησαν στις εκδηλώσεις επανένωσης. Η Ωδή στη Χαρά έγινε ύμνος της ΕΕ.