Η “ΜΑΓΙΚΗ ΜΑΤΙΑ” ΤΟΥ ΧΕΡΜΠΕΡΤ ΛΙΣΤ ΣΕ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗ ΣΤΟ ΑΜΒΟΥΡΓΟ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο: anyteart, 10/6/22

Επιβλητική, δυναμική και προπαντός κυριάρχη παραμένει ακόμα και σήμερα η μορφή των ελληνικών αγαλμάτων αλλά και των ζωντανών μορφών της αιγαιoπελαγίτικης χώρας με το αντρικό φύλο να επιβεβαιώνει ότι ανάμεσα “σε τούτα εδώ τα μάρμαρα” ελληνίδες μάνες εξακολουθούν να γεννοβολούν ακόμα θεούς και ημίθεους. Ο αμείλικτος φακός του Χέρμπερτ Λιστ (1903 – 1975), έρχεται και το επιβεβαιώνει έναν σχεδόν αιώνα μετά τις πρώτες λήψεις του πρωτοπόρου φωτογράφου του 20ου αιώνα, στην πρώτη διεθνή ολοκληρωμένη έκθεση “The magic eye” στο Bucerius Kunst στο πλαίσιο της 8ης Τριενάλε Φωτογραφίας Αμβούργο 2022.

Η αναδρομική έκθεση παρουσιάζει περίπου 240 πρωτότυπες φωτογραφίες που χρονολογούνται από το 1930 έως το 1966 και καλύπτουν το σύνολο της καριέρας του καλλιτέχνη: από τις πρώτες λήψεις στο Αμβούργο και τα σουρεαλιστικά του έργα πριν το 1945 μέχρι τα οράματά του για τη ζωή στην αρχαιότητα, τις εκτενείς εικονογραφικές αφηγήσεις μη ευρωπαϊκών πολιτισμών και τα ανδρικά γυμνά με τα οποία ο Λιστ δήλωνε την ομοφυλοφιλία του.

Στα προ του 1945 έργα είναι φανερή η ισχυρή επιρροή της μεταφυσικής ζωγραφικής (pittura metafisica) και του σουρεαλισμού. Όπως ο Τζορτζιο ντε Κίρικο και ο Ρενέ Μαγκρίτ, ο Λιστ προσπάθησε να οπτικοποιήσει τις πιο ανεξιχνίαστες και διφορούμενες πτυχές της πραγματικότητας. Πολλές από τις φωτογραφίες του, είτε τραβηγμένες στο Αμβούργο, στο Παρίσι ή στην Αθήνα, αποπνέουν μια αύρα μυστηρίου και αινίγματος. Με τα ταξίδια του στα μεσογειακά κλίματα, ο Λιστ θέλησε να επαναφέρει τα ιδανικά της κλασικής ελληνικής και ρωμαϊκής αρχαιότητας στις φωτογραφίες του. Αργότερα αναβίωσε αυτόν τον μαγικό κόσμο σε φωτογραφίες που τραβήχτηκαν ανάμεσα στα ερείπια του Μονάχου μετά το 1945. Μετά τον πόλεμο, το ενδιαφέρον του στράφηκε κυρίως σε φωτογραφικά δοκίμια, δημιουργώντας εκτενείς αναφορές για τη Νάπολη, την Καραϊβική και το Μεξικό που δημοσιεύτηκαν, είτε σε μορφή βιβλίου, ή σε κορυφαία περιοδικά όπως Life, Heute και DU. Το ενδιαφέρον του για μη ευρωπαϊκούς πολιτισμούς οδήγησε τελικά σε εκτενείς σειρές για τη νιγηριανή, την ωκεάνια και την προκολομβιανή γλυπτική.

Περαιτέρω ενότητες της έκθεσης στο Αμβούργο διερευνούν την τάση του Λιστ για το ανδρικό γυμνό καθώς και τα πορτρέτα  καλλιτεχνών της εποχής του, όπως οι Πάμπλο Πικάσο, Χουάν Μιρό, Ζωρζ Μπρακ, Μάρκ Σαγκάλ, Alexander Αλεξάντερ Κάλντερ, Τζόρτζιο Μοράντι και συγγραφείς όπως οι Πιερ Πάολο Παζολίνι και Ίνγκεμπρογξ Μπέκμαν. Η επιθυμία του Λιστ να αλληλεπιδρά με τους ανθρώπους και να μαθαίνει τις ιστορίες τους είναι ιδιαίτερα εμφανής στα πορτρέτα του, στις πρώτες φωτογραφίες δρόμου και στο φωτορεπορτάζ του. Το δικό του ιδιαίτερο «νόμισμα» ήταν το ανοιχτό μυαλό του για όσους συνάντησε και το ενδιαφέρον του να εμβαθύνει στα πιο εσωτερικά μυστικά τους.

Η έκθεση οργανώθηκε από το Bucerius Kunst Forum, το Herbert List Estate και το Herbert List Archive και το Μουσείο της Πόλης του Μονάχου.

Ο περιηγητής αυτοδίδακτος φωτογράφος

Απόγονος χονδρέμπορου καφέ στο Αμβούργο, ο Λιστ εργάστηκε αρχικά την επιχείρηση του πατέρα του. Με τη φωτογραφία ασχολήθηκε ερασιτεχνικά στα τέλη της δεκαετίας του 1920, ως αυτοδίδακτος. Στην αρχή φωτογράφιζε το ιδιωτικό του περιβάλλον, σε ταξίδια στον Έλβα ή στη βόρεια θάλασσα, στα διαλείματα της εργασιακής καθημερινότητας στην οικογενειακή εταιρεία. Ωστόσο, όταν οι εθνικοσοσιαλιστές ήρθαν στην εξουσία, η μοίρα του άλλαξε οριστικά: ως «εβραίος της τετάρτης γενιάς» με εβραίο παππού και ως ομοφυλόφιλος, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη Γερμανία, το 1936, μετά από τις πολλές προειδοποιήσεις ότι ο ανοιχτά ομοφυλόφιλος τρόπος ζωής του και η περιφρόνησή του για τους Ναζί ήταν στοιχεία γνωστά για το άτομό του στη Γκεστάπο.

Μαζί με τον φίλο του Ritti (Heinz Rittmeister) άφησε τη Γερμανία και μαζί της την αστική του ύπαρξη ως έμπορος καφέ. Και οι δύο φίλοι έκαναν μια γρήγορη απόδραση στην Ελβετία και μετά στην Ιταλική Ριβιέρα. Οι ηλιόλουστες εικόνες αυτού του ταξιδιού, αποτυπώθηκαν στα έργα «Master and Dog» στο Πορτοφίνο ή τα «Γυαλιά ηλίου» στη λίμνη της Λουκέρνης, υποδηλώνοντας τη γαλήνη και την ηρεμία σε συνδυασμό με την ομορφιά της ζωής και της συντροφικότητας.

Συνέχεια ήρθαν οι δυσκολίες της μετανάστευσης και η σκληρή πραγματικότητα της αναζήτησης εργασίας για την επιβίωση εκτός Γερμανίας. Ο Λιστ εγκαταστάθηκε σε φθηνά ξενοδοχεία στο Λονδίνο και το Παρίσι για να εξασφαλίσει δουλειά ως φωτογράφος μόδας σε στούντιο. Οι επόμενοι έξι μήνες κατά τη διάρκεια του χειμώνα του 1936-37 ήταν δύσκολοι και παρά τις επαφές του με καλλιτέχνες όπως ο  Σεσίλ Μπήτον, ο Κριστιάν Μπεράρντ ή ο Ζαν Κοκτώ, ο Λιστ παρέμεινε βαθιά δυσαρεστημένος με το έργο που προσφερόταν και απογοητευμένος από τα πενιχρά αποτελέσματα των συνεχιζόμενων προσπαθειών του να δημιουργήσει ένα επαγγελματικό δίκτυο. Από το 1937 έως το 1939, ταξίδεψε στην Ελλάδα και τράβηξε φωτογραφίες αρχαίων ναών, ερειπίων, γλυπτών και τοπίων για το βιβλίο του Licht über Hellas. Εν τω μεταξύ συντηρούσε τον εαυτό του δουλεύοντας για τα περιοδικά Neue Linie, Die Dame και για τον Τύπο από το 1940 έως το 1943. Στη συνέχεια κατετάγη στο Γ΄Ράιχ και μετέβη στη Νορβηγία ως σχεδιαστής. Στην Ελλάδα επέστρεψε για ένα διάστημα, το 1950. Μόνιμη έδρα του ήταν το Μόναχο από το 1962, οπότε αποσύρθηκε από τη φωτογραφία, κι έζησε εκεί ως το θάνατό του, το 1975.