Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΟΣΧΑ: ΜΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΟΚΤΩ ΑΙΩΝΩΝ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο: anyteart 28/10.21

«Η ελληνική Μόσχα. Από τον Θεοφάνη τον Έλληνα μέχρι τις ημέρες μας» η έκθεση στο Μουσείο Σύγχρονης Ιστορίας της ρωσικής πρωτεύουσας με 300 εκθέματα από 20 δημόσιες συλλογές της Ρωσίας και της Ελλάδας έκθεση παρουσιάζει την αδιάκοπη ιστορία οκτώ αιώνων και αποτελεί γεγονός κομβικής σημασίας για την πολιτιστική και κοινωνική ζωή της ελληνικής ομογένειας στη Ρωσία. Για πρώτη φορά δίνεται ανάγλυφα η ιστορία, το παρελθόν και η καταγωγή καταξιωμένων προσωπικοτήτων ελληνικής καταγωγής που διαδραμάτισαν καταλυτικό ρόλο στη ρωσική ιστορία και συνδέεται η σύγχρονη ομογένεια με τους πρωταγωνιστές του μακρινού παρελθόντος σε μία ενιαία και αδιάσπαστη ιστορική γραμμή. Απέδειξε ότι η ιστορία των Ελλήνων της Μόσχας δεν αποτελεί μία σειρά σημαντικών, πλην όμως τυχαίων γεγονότων, αλλά διέπεται από μία ιστορική συνέχεια που φθάνει αλώβητη μέχρι τις ημέρες μας.

Από τον Θεοφάνη τον έλληνα (1340-1410), το βυζαντινό ζωγράφο του ύστερου μεσαίωνα που έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στη Φεουδαλική Δημοκρατία του Νόβγκοροντ και τη Μοσχοβία και με τα έργα του έθεσε τα θεμέλιαγια της ρωσικής αγιογραφίας έως τον διάσημο αρχαιολόγο Βικτορα Σαρηγιαννίδη και τον διεθνούς φήμης μεάστρο Θεόδωρο Κουρεντζή, ή έκθεση «θέτει τις απαρχές για μια σειρά λεπτομερέστερων παρουσιάσεων, που θα πρέπει όμως να διαρκέσει για μεγάλο χρονικό διάστημα. Από αυτή την άποψη, αποτελεί μια ιδιαίτερα ιστορικής στιγμής στην ιστορία των ελληνορωσικών σχέσεων» όπως εύστοχα επισήμανε στα εγκαίνια η πρέσβειρα της Ελλάδας στη Μόσχα Αικατερίνη Νασίκα, ενώ ο Πρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων Μόσχας, καθηγητής-οφθαλμίατρος Χρήστος Ταχτσίδης, εξέφρασε την ελπίδα η έκθεση αυτή να μετατραπεί σε μία μόνιμη μουσειακή παρουσίαση σε ένα «Ελληνικό Μέγαρο» στη ρωσική πρωτεύουσα, που θα στεγάσει τη σημερινή γενιά των εκεί Ελλήνων.

Πράγματι επιβάλλεται μια παρουσίαση για κάθε θέμα χωριστά δεδομένου ότι η “ελληνική Μόσχα” είναι εκτενέστατη και πολλές προσωπικότητες συνέβαλαν με το έργο τους στην πορεία της Ρωσίας στο χρόνο. Ενδεικτικά αναφέρουμε τον λόγιο, θεολόγο, φιλόλογο Μάξιμο τον Γραικό, η επιρροή του οποίου στα ρωσικά γράμματα και τη ρωσική σκέψη υπήρξε τεράστια, τον Αρχιεπίσκοπο Αρσένιο Ελάσσωνος, ο οποίος υπήρξε προϊστάμενος του Ναού των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ στο Κρεμλίνο της Μόσχας στα χρόνια του Ιβάν του Τρομερού και συνέγραψε την πρώτη έντυπη γραμματική της σλαβικής γλώσσας, τους αδελφούς Λειχούδη, οι οποίοι στα τέλη του 17ου αιώνα ίδρυσαν την ανώτατη παιδεία στη Ρωσία,( αντίγραφο (από 3D printer) του μνημείου τους, που κοσμεί το κέντρο της Μόσχας, σε 200 μόλις μέτρα απόσταση από την Κόκκινη Πλατεία παρουσιάζεται στην έκθεση), την ελληνική συνοικία της Μόσχας 17ου-18ου αιώνα, τους έλληνες εμπόρους-μαικήνες του 18ου-19ου αι. (Καπλάνης, Ζωσιμάς, Ριζάρης, Χατζηκώνστας, Μποσταντζόγλου κ.α.), που ευεργέτησαν τόσο την Ελλάδα, όσο και τη Ρωσία με κοινωφελή έργα και την έκδοση πλήθους βιβλίων.

Η έκθεση μας θυμίζει ακόμα τους έλληνες που διέπρεψαν στα χρόνια της σοβιετικής περιόδου, όπως ο περίφημος πιλότος Κοκκινάκης, που διεξήγαγε θρυλικά για την εποχή διηπειρωτικά ταξίδια και πτήσεις μέσω Βορείου Πόλου, η ηρωίδα του κινήματος Σταχάνοβ Πάσα Αγγέλινα, μία από τις δημοφιλέστερες ηρωίδες της δεκαετίας του 1930, ο ιδρυτής του Συλλόγου Τυφλών Ρωσίας και δημιουργός του ρωσικού αλφαβήτου Braille Μπορίς Μαυρομάτης, 16 Έλληνες που βραβεύτηκαν με το παράσημο του ήρωα για τη συμμετοχή τους στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Επίσης, Έλληνες πολιτικοί πρόσφυγες, όπως οι λογοτέχνες Αλέξης Πάρνης, Μήτσος Αλεξανδρόπουλος, Πέτρος Ανταίος, Άλκη Ζέη, Γιώργος Σεβαστίκογλου, Γιάννης Μότσιος, ο κινηματογραφιστής Μάνος Ζαχαρίας κ.α. Στην έκθεση παρουσιάζονται, σύγχρονες προσωπικότητες, όπως ο πρώτος κινηματογραφιστής παγκοσμίως που ασχολήθηκε με τη ζωή των ζώων από το 1930 Αλέξανδρος Σγουρίδης, ο διαπρεπής αρχαιολόγος Βίκτωρ Σαριγιαννίδης, ο επί δεκαετία σχεδόν διευθυντής του Θεάτρου Μπολσόι Μιχαήλ Τσουλάκης, ο διευθυντής ορχήστρας Οδυσσέας Δημητριάδης, ο συλλέκτης έργων ρωσικής πρωτοπορίας Γιώργος Κωστάκης, ο πρώτος Δήμαρχος της Μόσχας Γαβριήλ Ποπόβ, ο ελληνικής καταγωγής αστροναύτης Φιόντορ Γιουρτσίχιν και ο διεθνούς φήμης διευθυντής ορχήστρας Θόδωρος Κουρεντζής. ενδιαφέρον παρουσιάζει, μεταξύ άλλων και η αναφορά στον Γεώργιο Κωστάκη, με φωτογραφίες του συλλέκτη, έναν πίνακα που είχε ζωγραφίσει ο ίδιος, τρεις εικόνες του 16ου αιώνα, παλαιά πήλινα ρωσικά λαϊκά παιχνίδια και τρεις πίνακες του ζωγράφου Ανατόλι Ζβέρεβ, όλα από τη συλλογή του.

Τα εκθέματα της έκθεσης προέρχονται από 20 δημόσιες συλλογές της Ρωσίας και της Ελλάδας (Μουσεία του Κρεμλίνου, Κρατική Πινακοθήκη Τρετιακόφ, Κρατικό Ιστορικό Μουσείο, Μουσείο Αντρέι Ρουμπλιόβ, Μουσείο Ανατόλι Ζβέρεβ, Κρατική Ρωσική Βιβλιοθήκη, Ρωσικό Κρατικό Αρχείο Παλαιών Εγγράφων, MOMus, Ιερά Μονή Ιβήρων κ.α.), αλλά και πλήθος ιδιωτικών συλλογών. Επιστημονικός υπεύθυνος της έκθεσης είναι ο Δημήτρης Γιαλαμάς, μορφωτικός σύμβουλος της ελληνικής πρεσβείας στη Μόσχα και διδάκτωρ του πανεπιστημίου Λομονόσοβ και επιμελήτρια η ελληνίστρια Ίννα Σεφφ – εκτελεστική διευθύντρια του Συλλόγου Ελλήνων Μόσχας, .

Την έκθεση συνδιοργάνωσαν η Πρεσβεία και ο Σύλλογος Ελλήνων Μόσχας και είναι μέρος του Προγράμματος του Έτους Ιστορίας Ελλάδας-Ρωσίας και αφιερωμένη στις επετείους των 200 ετών από την έναρξη του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα 1821 και των 30 ετών από την ίδρυση του Συλλόγου Ελλήνων Μόσχας.