Η ΕΚΘΕΣΗ ΥΠΕΡΠΑΡΑΓΩΓΗ: “1821 ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ”

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο: Ελένη Γαλάνη  18/5/21

Χωρίς υπεροβολή, πρόκειται για μία υπερπαραγωγή! Η έκθεση με τίτλο «1821 Πριν και Μετά», αφιερωμένη στα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821, που άνοιξε στο Μουσείο Μπενάκη / Πειραιώς 138 είναι μια τεράστια σε έκταση και πλούτο έκθεση, αναμενόμενη άλλωστε, λόγω της εμβέλειας και της οικονομικής δύναμης των διοργανωτών της: το Μουσείο Μπενάκη συμπράττει αυτή τη φορά με την Τράπεζα της Ελλάδος, την Εθνικής Τράπεζα και της Alpha Bank και πραγματοποιεί πολυσύνθετη ιστορική έκθεση, τη μεγαλύτερη, ίσως, για το νεότερο Ελληνισμό που έχει παρουσιασθεί ποτέ.

Τρεις όροφοι, 2.500 τετραγωνικά μέτρα, 1200 εκθέματα, τρεις ενότητες και διάρκεια οκτώ μηνών για το “1821 πριν και μετά” καλύπτουν εκατό χρόνια νεότερης ιστορίας: από τα Ορλωφικά του 1770 και την οικονομική και ηθική προετοιμασία της επανάστασης των Ελλήνων έως την προσάρτηση της Θεσσαλίας στο νεοσύστατο κράτος, το 1880. Ενδιάμεσα αναπτύσσονται οι πρώτες μάχες στο Μοριά, το 1821, τα πρόσωπα – πρωταγωνιστές του αγώνα και των μαχών, ο Καποδίστριας και οι προσπάθειές του να ιδρύσει ένα σύγχρονο κράτος, η ανάληψη της εξουσίας από τον νεαρό βασιλιά Όθωνα από τη Βαυαρία, το 1832, η έξωσή του, ο ερχομός του αντικαταστάτη του βασιλιάς Γεωργίος Α’ και τα πρώτα χρόνια της βασιλείας του, μέχρι την προσάρτηση της Θεσσαλίας.

Από τον δεύτερο όροφο στον πρώτο του κτιρίου της οδού Πειραιώς κι απο ‘κει στο ισόγειο η Ελλάς αφηγείται την εποποιία της παλιγγενεσίας μέσα από τα υπάρχοντά της, πλούσια και φτωχά, συχνά σπάνια έργα τέχνης και τεκμήρια ξεχωριστά της κάθε εποχής: χάρτες, χειρόγραφα, κειμήλια αγωνιστών, όπλα, σκηνικές αναπαραστάσεις της καθημερινότητας του αγροτικού κόσμου αλλά και της ξενόφερτης πρώιμης αστικής αισθητικής της κεντρικής Ευρώπης, συνθέτουν το μεγαλειώδες σκηνικό στο ταξίδι ιστορίας και τέχνης αυτής “της όμορφης και παράξενης πατρίδας”. Ένα ταξίδι που παρακολουθεί το ληστρικό βίο των κλεφτών, τις καταδιώξεις τους στην Ήπειρο και την Πελοπόννησο, τα αρματολίκια όλων των περιοχών (πλην Πελοποννήσου), την εξουσία και τις αγαστές σχέσεις τους με την οθωμανική διοίκηση. Τα όπλα του αγώνα, τα σπαθιά, τα μαχαίρια, όλα με τις περίτεχνες διακοσμήσεις απαστράπτοντα ανάμεσα στα πορτραίτα με τις μορφές των αγωνιστών να κηρύττουν την έναρξη της Επανάστασης και να δίνουν την κορυφωσή της στις ανααραστάσεις των εργων ζωγραφικής με τα πεδία των μαχών, τις σφαγές και την εκατέρωθεν αιματοχυσία των εμπλεκομένων.

Ο θεαματικός αρχιτεκτονικός σχεδιασμός της έκθεσης με τους διαφορετικούς χρωματισμούς ανά χώρο (το κόκκινο, το γκρί, η απομίμηση του μαρμάρου, το μπλέ-ραφ του κρατικού προφίλ) επιχειρούν μια δραματοποιημένη αφήγηση στα στα χρόνια πριν και μετά το 1821.

Στην Α’ ενότητα της προεπαναστατικής περιόδου βρίσκουμε μεταξύ άλλων ενθυμημάτων το ταμπούρι του Κατσαντώνη, χαλκογραφία του Βελισαρρίδη με κλέφτικα δίστιχα τραγούδια, πορτραίτο του Ρήγα Φεραίου, έργο του Θεόφιλου από τη συλλογή της Τράπεζας της Ελλάδος, χαρακτικό του Ρήγα Φεραίου – έργο της Βάσως Κατράκη που παραχωρήθηκε για την έκθεση, σπάνια τεκμήρια για τη Φιλική Εταιρεία.

Στη Β΄ενότητα (1821-1827) καλύπτεται η περίοδος από την έναρξη του επαναστατικού αγώνα έως τη Ναυμαχία του Ναυαρίνου. Εδώ κυριαρχούν οι ήρωες και οι ηρωίδες του ΄21, οι μάχες – Άλωση της Τριπολιτσάς, συντριβή των οθωμανών στα Δερβενάκια, οι σφαγές αμάχων στη Χίο και τα Ψαρά, η ηρωική έξοδος του Μεσολογγίου, ο αγώνας της Κρήτης και άλλων περιοχών της Ελλάδας. Αξιοπρόσεκτα ανάμεσα στα εκθέματα είναι και το Διάταγμα του 1822 για την κατάργηση της δουλείας στην Ελλάδα, η Προκήρυξη του Αλέξανδρου Υψηλάντη “Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος”, το γιαταγάνι του Δράμαλη, η σημαία του Κολοκοτρώνη με τη γραφή “Ελευθερία ή θάνατος” , η σημαία του Αγώνα της Ύδρας με την επιγραφή “’Η Νίκη ή Θάνατος”, το διάσημο πορτραίτο της Μπουμπουλίνας κατά την πολιορκία του Ναυπλίου- έργο του Petter von Hess, οι δύο πίνακες του Κ. Βολανάκη «Η έξοδος Άρεως» και «Η αποβίβαση του Καραϊσκάκη στο Φάληρο», οι γκέτες και το βελούδινο χρυκέντητο γιλεκάκι του Μπότσαρη, η σπάθα «Ασήμω» του Οδυσσέα Ανδρούτσου, το τάσι του Θ. Κολοκοτρώνη, το πορτραίτο της Μαντώς Μαυρογένους(Θ. Βρυζάκης), ασημένια κύπελλα με το μονόγραμμα του Υψηλάντη,προσωπικά αντικείμενα και ζωγραφικά έργα του λόρδου Βύρωνα(πιστόλα, προσωπογραφία).

Σ΄αυτή την ενότητηα αναπτύσσεται ο φιλελληνισμός και η συμβολή του στις εξελίξεις σχετικά με την διαχείριση της επανάστασης στη Ευρώπη και την Αμερική.Εδώ δεσπόζει, μεταξυ άλλων, η 16μετρη ταπισερί «Η μάχη των Ελλήνων» του Jean –Julien Deltil από τη συλλογή του Μουσείου Μπενάκη η οποία εκτίθεται ολόκληρη για πρώτη φορά.  Ακολουθεί η εποχή του Καποδίστρια και ο αγώνας του (1828-1831) για τη δημιουργία του νέου ελληνικού κράτους: από τα τεκμήρια της υποενότητας, το ακρόπωρο της λέμβου του πλοίου «Ελένη» με το οποίο έφτασε στην Αίγινα, το αντίγραφο του πορτραίτου του από τον σερ Thomas Lawrenceο οποίο βρίσκεται στο ανάκτορο του Γουίνσορ μαζί με άλλα για τα χρόνια του Καποδίστρια που προέρχονται από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους.

Η Γ΄ ενότητα, η μεγαλύτερη σε μέγεθος και έκταση είναι η εποχή της άφιξης του Όθωνα και τα συνεπακόλουθα – η οργάνωση του κράτους, το αυτοκέφαλο της Εκκλησίας, η ίδρυση του πανεπιστημίου, της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, των ανασκαφών στην Ολυμπία και τους Δελφούς από τους Γερμανούς και τους Γάλλους αρχαιολόγους αντίστοιχα, αλλά και η εποχή των πολιτικών ανατροπών και των ραγδαίων εξελίξεων: η Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου και το Σύνταγμα του 1844, η εκθρόνιση του Όθωνα, η άφιξη του νέου βασιλιά Γεωργίου Α’ , η κρητική επανάσταση του 1866, η προσάρτιση της Θεσσαλίας και η διανάνοιξη του Ισθμού της Κορίνθου. Όλες οι εξελίξεις, εν μέσω μιας εντατικής ανοικοδόμισης της Αθήνας στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού εξωραϊσμού της: φωτογραφίες από τις ανασκαφές ανατρέχουν στο ιστορικό παρελθόν της “αθανάτου πατρίδος”, άλλες, από την ανέγερση των πρώτων νεοκλασικών κτιρίων στο κέντρο της πρωτεύουσας, των σχέδιων για την ανέγερση των σχολείων Αρσακείου και Χιλλ και μαζί τους οι φωτογραφίες εκείνες των κατοίκων με τις φουστανέλλες και τα φράκα.

Η έκθεση είναι αφιερωμένη στη μνήμη του Άγγελου Δεληβορριά και του Μαρίνου Γερουλάνου – στους δύο ανθρώπους που, καθένας με τον τρόπο του, συνδέθηκαν με την ιστορία, τη διαμόρφωση και την ανάπτυξη του Μουσείου. Επιμελητές είναι οι Τάσος Σακελλαρόπουλος και Μαρία Δηητριάδου. Σκηνογράφοι της έκθεσης η Ναταλία Μπούρα και ο Παύλος Θανόπουλος.

Ο ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ

Ο πολυσέλιδος κατάλογος “1821 Πριν και Μετά: Έλληνες και Ελλάδα, Επανάσταση και Κράτος” αναφέρεται στη νεότερη Ελλάδα. Σύμφωνα με το Μουσείο Μπενάκη ο τόμος περιλαμβάνει πολυτελή τεκμήρια και ίχνη της καθημερινότητας από την προεπαναστατική περίοδο, κειμήλια πολέμου από τα χρόνια της Επανάστασης, αλλά και γραπτές μαρτυρίες της κάθε είδους διοίκησης των Ελλήνων, μαζί με έργα αστικής και λαϊκής τέχνης των πρώτων δεκαετιών του νέου κράτους τα οποία συνδυάζονται με έργα τέχνης του 19ου, 20ού και 21ου αιώνα που μαρτυρούν τον απόηχο και την πρόσληψη της Επανάστασης. Μαζί με τα έργα των συνδιοργανωτριών τραπεζών, και άλλων οργανισμών και συλλεκτών, παρουσιάζονται οι πλούσιες συλλογές που συγκέντρωσε ο Αντώνης Μπενάκης στο Μουσείο και προσέφερε στο ελληνικό έθνος. Δημιουργούν όλα μαζί μια σύνθεση με βαθύ περιεχόμενο που αποτυπώνει το γοητευτικό παρελθόν των Νεοελλήνων και αναδεικνύει τους λόγους της ύπαρξής μας, την ανθεκτικότητά μας και την πορεία μας, δηλαδή τα θετικά στοιχεία που δόμησαν τον νεότερο Ελληνισμό.

H έκθεση είναι ανοιχτή από Πέμπτη έως Κυριακή.