Η ΑΜΦΙΛΕΓΟΜΕΝΗ “ΑΝΤΙΓΟΝΗ” ΤΟΥ ΑΝΟΥΙΓ ΣΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΕΧΝΗΣ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο: anyteart, 6/2/22

Θέατρο με πολιτικά μηνύματα και με το αιώνιο θέμα της σύγκρουσης με την εξουσία μας φέρνει η παράσταση της “Αντιγόνης”του γάλλου συγγραφέα Ζαν Ανουίγ που ανεβαίνει στις 18 Φεβρουαρίου, στο Υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης- Καρόλου Κουν, σε σκηνοθεσία Μαρίας Πρωτόπαππα.

Το έργο γράφτηκε το 1942, στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και ανέβηκε για πρώτη φορά στο Παρίσι, στο Theatre de l’ Atelier, στις 4 Φεβρουαρίου του 1944, σε σκηνοθεσία Andre Barsacq  και τη Monelle Valentin στον επώνυμο ρόλο. Από τότε και μετά έχει παρουσιαστεί σε θεατρικές σκηνές σε όλο τον κόσμο, προκαλώντας πάντα έντονες συζητήσεις. Στην Ελλάδα παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 1946-1947 στο Θέατρο Τέχνης, σε σκηνοθεσία Καρόλου Κουν, με την Έλλη Λαμπέτη στον ομώνυμο ρόλο. Έτσι, το έργο που έγινε γνωστό στην Ελλάδα από τον Κάρολο Κουν επιστρέφει στο θέατρο που το ανέδειξε, σηματοδοτώντας, παράλληλα, τα 80 χρόνια από την ίδρυση του Θεάτρου Τέχνης (1942-2022).

Μετά την Αντιγόνη του Σοφοκλή, (441 π.Χ.), υπήρξαν, ανά τους αιώνες, πολλοί δημιουργοί που θέλησαν να αναμετρηθούν με το μύθο της: θεατρικοί συγγραφείς (Σενέκας, Στάτιος, Rousselet, Alamanni, Alfieri, Rotrou, Cocteau, Brecht), φιλόσοφοι (Hegel, Kant, Nietzsche), μυθιστοριογράφοι (Bauchau), ποιητές (Hölderlin, Ρίτσος, Σεφέρης), μουσικοί (Honegger, Orff), εικαστικοί (Λύτρας, Poussin, Stillman, Χαλεπάς, Κατράκη) έδωσαν τη δική τους εκδοχή. Στον 20ό αιώνα η τραγωδία αναβιώνει υπό το πρίσμα των δύο παγκόσμιων πολέμων:  ο Aνουίγ με την Αντιγόνη του – έργο αλληγορικό ανήκει στα λεγόμενα “μαύρα έργα” (pieces noires) του συγγραφέα – αποδίδει με μια σύγχρονη αντίληψη του τραγικού, τον εγκλωβισμό του ατόμου σ’ ένα κόσμο ελεγχόμενο από απρόσωπες δυνάμεις εξουσίας και μηχανισμούς που καθορίζουν δεσμευτικά τη ζωή και, ταυτόχρονα, προαναγγέλλει το θέατρο του παραλόγου. Λίγο αργότερα ο γερμανός θεατρικός συγγραφέας Μπέρλοτ Μπρέχτ που γράφει και ανεβάζει τη δική του “Αντιγόνη”, απομακρύνεται από την αριστοτελική έννοια της κάθαρσης ως ζητούμενο για τους θεατές και τους προτείνει την κριτική στάση απέναντι στην κοινωνική αδικία και την εκμετάλλευση του ατόμου. Το έργο ανήκει στο στρατευμένο θέατρο του Μπρέχτ και γράφτηκε με σκοπό να καταγγείλει την ανοχή του γερμανικού λαού απέναντι στο φασισμό.

Η Αντιγόνη του Σοφοκλή που την είχα διαβάσει και ξαναδιαβάσει, και που την ήξερα πια απ’ έξω, μου προκάλεσε ένα ξαφνικό σοκ τη μέρα που τοιχοκολλήθηκαν οι μικρές κόκκινες αφίσσες [προγραφές από τους Ναζιστές και το καθεστώς των δοσίλογων του Βισύ]. Την ξαναέγραψα με τον δικό μου τρόπο, στον απόηχο της τραγωδίας που ζούσαμε τότε“- αναφέρει ο συγγραφέας όπως μας πληροφορεί την εισαγωγή του ο μεταφραστής Στρατής Πασχάλης (Ζαν Ανουίγ, Αντιγόνη, εκδ. Γκόνη, 2015)  επισημαίνοντας ότι:

“…αμφισβητείται πως καταγγέλλει πράγματι το καθεστώς της Συνεργασίας με τους κατακτητές, ό,τι προκύπτπει και από την παραπάνω δήλωση. Κάποιοι (Αrman Salacrou) θεωρούν πως αποτελεί αντιθέτως μια συγκαλυμμένη απολογία  αυτής της Συνεργασίας ακούσιο αποτέλεσμα της “ουδέτερης” στάσης του Ανουίγ σε όλη τη διάρκεια της Κατοχής. “Η Αντιγόνη είναι ένα άθλιο έργο δημιούργημα ενός Waffen SS”(παράνομη εφημερίδα εποχής, Les Lettres Francaises).Ειρωνική σύμπτωση: Η “Αντιγόνη” ως αλληγορική ενσάρκωση της Αντίστασης ερμηνεύτηκε με την ανοχή του καθεστώτος της Κατοχής στο οποίο εμμέσως “αντιστετόταν“.

Μένει να δούμε την παράσταση στο Θέατρο Τέχνης και τη σύγκρουση Κρέοντα – Αντιγόνης μετά τη διαταγή απαγόρευσης της ταφής του αδελφού της Πολυνείκη και της παραβίασής της  από την ηρωίδα.

Σε ακραίες καταστάσεις της Ιστορίας, σαν αυτή που ζούμε τώρα, κατά τις οποίες συντελούνται κοσμογονικές αλλαγές, των οποίων την επίγνωση ΔΕΝ μπορούμε να έχουμε πριν ολοκληρωθούν, σε αυτά τα Απότομα Περάσματα – Μεταλλάξεις του ιστορικού ανθρώπου, το πλαίσιο και η ανάγκη για το Συλλογικό ΣΥΝΘΛΙΒΟΥΝ τα άτομα, αλλά και το δημόσιο χαρακτήρα τους.” αναφέρει σε σημείωμά της για την παράσταση η ηθοποιός και σκηνοθέτης του έργου Μαρία Πρωτόπαππα. “Περνάμε απότομα στον καθηλωμένο τεχνολογικά, πολιτικά άνθρωπο, που ενώ απολαμβάνει δημόσιο λόγο, τον στερείται, όπως στερείται δημοκρατίας και ελέγχου του εαυτού και του βίου του. Πόσω δε μάλλον των ατομικών ελευθεριών και της ιδιωτικότητάς του, την στιγμή που ‘ηθελημένα’ βρίσκεται εκτεθειμένος μαζί με όλους, στα μάτια όλων. Οι μύθοι είναι ιστορίες που οι άνθρωποι διηγούνται ή ακούνε, μέσω των οποίων κάθε κοινωνία προσπαθεί να καταλάβει πώς είναι φτιαγμένη, τις σχέσεις της με τον εξωτερικό κόσμο και τη θέση του ανθρώπου στο σύνολο του σύμπαντος. Η αξία τους προέρχεται από το ότι τα γεγονότα, που υποτίθεται ότι εξελίχθηκαν σε μια δεδομένη στιγμή στο μακρινό παρελθόν, συγκροτούν μια δομή αναλλοίωτη στο παρόν, το παρελθόν και το μέλλον (Claude Lévi-Strauss).”

Ο Ανούιγ καλεί τους θεατές να σκεφτούν πάνω στο νόηµα της ζωής και να αρνηθούν κάθε µορφή συµβιβασµού. Ανήκει στα έργα του Pieces noires (Μαύρα Έργα), που ήταν γεµάτα ειρωνεία και σαρκασµό. Είχε βρει τρόπο να γελάει µε την κακοτυχία: «Τα έργα µου είναι περισσότερο Μολιερικά. Χάρη στον Μολιέρο, το Γαλλικό θέατρο δεν είναι ζοφερό. Γελάµε, όπως οι φαντάροι στον πόλεµο, µε την µιζέρια και τον τρόµο µας”.

“Αν ήταν εύκολο να αποφασίσουμε ποια πλευρά έχει με το μέρος της το δίκαιο ή το άδικο δεν θα μιλούσαμε για τραγωδία. Η αξία της δεν έγκειται στη σύγκρουση του καλού με το κακό, της αθωότητας με την ενοχή, αλλά σε μια αντιπαράθεση ηθικών αρχών και πολιτικών θέσεων στην οποία είναι δύσκολο ο μέσος άνθρωπος να πάρει σαφή θέση. Στο ερώτημα: Αξίζει τον κόπο η θυσία της; Τα έργα του Σοφοκλή και του Ανούιγ δεν δίνουν οριστική και αδιαπραγμάτευτη απάντηση”.


ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ: Μετάφραση: Μάριος Πλωρίτης/Σκηνοθεσία Δραματουργική Επεξεργασία: Μαρία Πρωτόπαππα/Σκηνικός χώρος-Κοστούμια: Εύα Νάθενα/Κίνηση: Κατερίνα Φωτιάδη/Μουσική: Λόλεκ/Φωτισμοί: Μελίνα Μάσχα/Βοηθοί Σκηνοθέτη: Δημήτρης Σταυρόπουλος, Ορέστης Σταυρόπουλος/Βοηθός Ενδυματολόγου: Έλσα Γκόγκογλου/Φωτογραφίες: Ρούλα Ρέβη/Μακιγιάζ φωτογράφισης: Σίσσυ Πετροπούλου/Κοσμήματα φωτογράφισης: Noilence/Video-trailer παράστασης: Μιχαήλ Μαυρομούστακος/Σχεδιασμός αφίσας: Άρης Απαρτιάν/Διεύθυνση παραγωγής: Αναστασία Καβαλλάρη/Εκτέλεση Παραγωγής: Kart Productions-Μαρία Ξανθοπουλίδου

ΠΑΙΖΟΥΝ: Χρήστος Στέργιογλου, Γιάννης Τσορτέκης, Κίττυ Παϊταζόγλου, Αντριάνα Ανδρέοβιτς, Δημήτρης Μαμιός, Δημήτρης Μαργαρίτης, Ηλέκτρα Μπαρούτα και η Μαρία Πρωτόπαππα

Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν-Υπόγειο, Πεσμαζόγλου 5,  τηλ. 210.3228706- 210.3222760

Ημέρες και ώρες παραστάσεων: Πέμπτη έως Σάββατο στις 20.30,Κυριακή στις 19.00/Διάρκεια: 110/ Τιμές εισιτηρίων: Κανονικό: 18 ευρώ, Μειωμένο: 14 ευρώ, Ατέλεια: 7 ευρώ, Κάθε Πέμπτη γενική είσοδος: 14 ευρώ, Προπώληση: viva.gr