H ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο: anyte

Έργα σημαντικά της Ιστορίας της Τέχνης με θέμα τη Γέννηση του Θεανθρώπου(*) επιλέγει σήμερα η anyteArt, παραμονή Χριστουγέννων του 2019 και αναφέρεται στην ιστορία της καθιέρωσης της γιορτής γράφοντας δύο-τρία πράγματα που ξέρει γι΄αυτήν. ΚΑΛΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ!

Η ΓΕΝΝΗΣΗ του ΧΡΙΣΤΟΥ είναι η αρχή της ιστορίας του χριστιανισμού που αποτέλεσε το όριο μεταξύ του αρχαίου και του νέου κόσμου. Ωστόσο το γεγονός της Γέννησης δεν έχει σημασία για τη χριστιανική θεολογία στη διάρκεια των τριών πρώτων αιώνων και καμία αυτοτελής γιορτή δεν υπάρχει γι΄αυτό. Μόλις τον 4ο αιώνα, υπό την επίδραση των χριστολογικών ερίδων για την ανθρώπινη και τη θεία φύση του Χριστού, αρχίζει να θεωρείται  η γέννηση η σημαντικότερη μαρτυρία για την πραγματικότητα του δόγματος της Ενανθρωπήσεως του  Λόγου.

Στη Ρώμη, το 354, εμφανίζεται, για πρώτη φορά, η αυτοτελής γιορτή της Γέννησης του Χριστού και τοποθετείται την 25η Δεκεμβρίου, ημέρα που στο παγανιστικό ημερολόγιο γιορτάζονταν η γέννηση του θεού Ήλιου (Sol Invictus), τη λατρεία του οποίου επιδιώκουν οι χριστιανοί να αντικαταστήσουν με αυτήν του Χριστού ο οποίος αποκαλείται «Ήλιος της Δικαιοσύνης». Στη θέσπιση της γιορτής συνέβαλαν και οι αποφάσεις της Α΄Οικουμενικής Συνόδου (325) η οποία καταδίκασε την αμφισβήτηση της θεότητας του Χριστού και η ανέγερση  του Ναού της Γεννήσεως στη Βηθλεέμ από την Αγία Ελένη το 333. Το 379 η γιορτή καθιερώνεται στην Κωνσταντινούπολη και το  388 η Γέννηση γιορτάζεται και στην Αντιόχεια.

Το θέμα της Γέννησης, όπως το έχουμε γνωρίσει μέχρι τώρα, εμφανίζεται στην πρώιμη χριστιανική ζωγραφική, όταν με την ανακήρυξη της Παναγίας ως Θεοτόκος από την Γ΄ Οικουμενική Σύνοδο, εντάσσεται η Παναγία στην εικαστική απεικόνιση .

Η Γέννηση του Χριστού απαντάται στη μνημειακή ζωγραφική (ψηφιδωτά και τοιχογραφίες), στη διακόσμηση χειρογράφων, σε εικόνες, σε γλυπτά και σε αντικείμενα μικροτεχνίας. Στο διάκοσμο των εκκλησιών, στους οκταγωνικούς ναούς, εικονίζεται στον κεντρικό χώρο κάτω από τον τρούλο, ενώ στους εγγεγραμμένους  είναι ζωγραφισμένη στην εγκάρσια κεραία του σταυρού. Βασικά στοιχεία της εικονογραφίας της αποτελούν οι προσκυνήσεις των μάγων και των ποιμένων. Τα  αρχαιότερα και ωραιότερα παραδείγματα, όπου περιλαμβάνεται η Γέννηση του 12ου και 13ου αιώνα, σώζονται στη Μονή της Αγίας Αικατερίνης του Σινά.

Ξεχωριστή θέση στα έργα των  δυτικοευρωπαίων καλλιτεχνών του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης,κατέχει η Γέννηση του Χριστού σε ζωγραφικούς πίνακες, τοιχογραφίες, μωσαϊκά, γλυπτά και ανάγλυφα, μπρούτζινα, ελεφαντοοστέινα και επισμαλτωμένα πλακίδια, λατρευτικά αντικείμενα διακόσμηση χειρογράφων. Τον 15ο αιώνα εμφανίζονται αγγελάκια να κατεβαίνουν από τον ουρανό, να γονατίζουν και να προσκυνούν το θείο βρέφος  και συμπληρώνουν το σκηνικό της γέννησης, τη διάδοση του μηνύματός της ανά τον κόσμο. Στην πορεία της η δυτική τέχνη δείχνει να εξανθρωπίζει το μυστηριακό γεγονός, ενώ στην εκλαϊκευμένη θρησκευτική τέχνη που θ΄ακολουθήσει κατά τους 18ο και 19ο αιώνα και θα διαδοθεί στη Δύση η παράσταση της Γέννησης χάνει το δογματικό της χαρακτήρα  καθώς δημιουργείται ο τύπος της «Αγίας Οικογένειας» κατάλληλης για χρηστοήθεια.

(*)Θεοφάνης ο Έλληνας, Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, Λορέντζο Κόστα, Καραβάτζιο, Ιερώνυμος Μπος, Τζιόττο, ντα Βίντσι, Πέτερ Πάουλ Ρούμπενς