H EΡΩΤΙΚΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΡΑΦΑΗΛ ΚΑΙ Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ 500 XΡΟΝΙΑ ΠΡΙΝ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο: anyteart

Σαν σήμερα, 500 χρόνια πριν, στη Ρώμη, έφυγε από τη ζωή ο μεγάλος ζωγράφος της Αναγέννησης Ραφαήλ (1483 1520), σε ηλικία μόλις 37 ετών. Ήταν  νύχτα της Μεγάλης Παρασκευής, η 6η Απριλίου 1520, λίγες ώρες μετά το Ave Maria, όταν ο Ραφαήλ άφησε την τελευταία του πνοή στο σπίτι του, στη συνοικία Τραστέβερε της Ρώμης. Αιτία μια μολυσματική ασθένεια που εμφανίστηκε, κατά τα γραφόμενα του ιστορικού τέχνης Giorgio Vasari (1511 – 1574), μετά από έντονες ερωτικές περιπέτειες που ο ζωγράφος συνήθιζε να έχει με τις γυναίκες. Νεώτερα, όμως, στοιχεία αποδίδουν το θάνατο σε μόλυνση των πνευμόνων και παραπέμπουν στο βασίλειο των θρύλων τη σύνδεσή του με τις υπεροβολές της σεξουλικής ζωής του καλλιτέχνη.

Ωστόσο, κατά σύμπτωση, η επέτειος των 500 χρόνων από εκείνη τη νύχτα δεν μπορεί να εορταστεί αυτή τη χρονιά όπως είχαν προγραματίσει πολλά μουσεία της Ευρώπης. Ηεξάπλωση της πανδημίας του κορωνοϊού που προσβάλει τους πνεύμονες και φέρνει το θάνατο ανάγκασε όλα τα μουσεία στην Ιταλία και σε όλες τις χώρες που πλήττονται από την  πανδημία να κλείσουν από το πρώτο δεκαήμερο του Μαρτίου 2020.

Με αφορμή την 500η επέτειο από το θάνατό του οι ιστορικοί της τέχνης θυμίζουν ότι ο Ραφαήλ, η  μεγαλη αυτή μορφή της ευρωπαϊκής ζωγραφικής, υπήρξε  ένα νεαρό λαμπερό αστέρι με οπαδούς και χορηγούς από τα χρόνια της εφηβείας του:  ένας επιχειρηματίας που έτρεξε το εργαστήρι του σχεδόν από το ξεκίνημα και το καθιέρωσε ως το μεγαλύτερο της εποχής του, ένα έξυπνο μυαλό που κέρδισε τους τραπεζίτες, τους κληρικούς αλλά και τις γυναίκες και, τέλος, ένας συντηρητής που ήθελε να σώσει τους αρχαίους θησαυρούς της Ρώμης από τη φθορά.

Ο Ραφαήλ στη διάρκεια της σύντομης ζωής του είχε πολλές ερωτικές περιπέτειες. Η πιο σταθερή του σχέση ήταν η “Φορναρίνα”, η Μαργκερίτα Λούτι (Margherita Luti), η όμορφη κόρη ενός φούρναρη (fornaio) με το όνομα Φραντσέσκο Λούτι (Francesco Luti) από τη Σιένα που είχε το αρτοποιείο του στην περιοχή Τραστέβερε της Ρώμης.

Προσφιλές μοντέλο και επί πολλά χρόνια ερωμένη  η Μαργκερίτα Λούτι απεικονίζεται στον περίφημο πίνακά του “Η Φορναρίνα” (La Fornarina) που βρίσκεται στην Εθνική Πινακοθήκη Αρχαίας Τέχνης στο Παλάτσο Μπαρμπερίνι, στη Ρώμη. Η προσωπογραφία της Φορναρίνα (1518 – 1519) αποτελεί ένα από τα διασημότερα έργα του και φέρει την υπογραφή “Ραφαήλ από το Ουρμπίνο”, επάνω σε μια κορδέλα σφιχτά δεμένη στο αριστερό γυμνό μπράτσο της Φορναρίνα, στοιχείο που σηματοδοτεί το δεσμό του ζωγράφου με το μοντέλο του.

Η γυμνόστηθη Μαργκερίτα Λούτι με το διάφανο πέπλο που αφήνει σε δημόσια θέα τη γυμνή κοιλιά της, με το αριστερό χέρι της να καλύπτει, δήθεν με συστολή, τα απόκρυφα μέλη της, το βελουδένιο δέρμα της, το πρόσωπό της με το αισθησιακό βλέμμα και το κρυφό χαμόγελο, αναδίδουν, παρά την επιδιωκόμενη ηθικολογική στάση, κρυφό ερωτισμό, κάτι που υποδηλώνει τη σχέση του μοντέλου με τον καλλιτέχνη.

Σύμφωνα με τον Πήτερ Ουέμπ (Peter Webb), ο Ραφαήλ ήταν ο μόνος ετεροφυλόφιλος από τη διάσημη τριάδα των μεγάλων δασκάλων της ώριμης ιταλικής Αναγέννησης – τον Λεονάρντο ντα Βίντσι, τον Μιχαήλ Άγγελο και τον Ραφαήλ. Είχε γίνει διάσημος για τις ερωτικές περιπέτειες με γυναίκες, πράγμα που αντανακλάται έντονα στο ζωγραφικό έργο του, όπως στις περίφημες τοιχογραφίες με τις ερωτικές μυθολογικές σκηνές και τα γυμνά σώματα.

Ιδιαίτερα γνωστός για τα έργα με τη Μαντόνα, ο Ραφαήλ, σπούδασε στη Φλωρεντία στο εργασήριο του  Pietro Perugino. Μετά τη μαθητεία του στη Φλωρεντία, ο Πάπας Ιούλιος Β 1508/09 τον κάλεσε στη Ρώμη και του ανέθεσε  να σχεδιάσει τα παπικά ιδιωτικά δωμάτια. Ο Ραφαήλ έγινε επίσης περιζήτητος ως αρχιτέκτονας και από το 1514 εργάστηκε στη Βασιλική του Αγίου Πέτρου. Ανέλαβε επίσης μεγάλες παραγγελίες από άλλες οικονομικά ισχυρές προσωπικότητες. Μεταξύ άλλων ασχολήθηκε και με το σχεδιασμό της Villa Farnesina στις όχθες του Τίβερη ιδιοκτησίας τραπεζίτη από την Τοσκάνη.

Ο εξαιρετικός καλλιτέχνης θάφτηκε στον πρώην ναό της αρχαιότητας, τον οποίο αγαπούσε τόσο πολύ, στο Πάνθεον της Ρώμης. Η Ιταλία, θέλοντας να τιμήσει εφέτος την επέτειο των 500 χρόνοων από το θάνατο του, προγραμμάτισε αρκετές εκθέσεις και άλλες εκδηλώσεις  καθ ‘όλη τη διάρκεια του έτους. Δυστυχώς, όμως,  η μεγάλη έκθεση στη Ρώμη, στο μουσείο Scuderie del Quirinale έπρεπε να κλείσει λίγο μετά το άνοιγμα τον Μάρτιο, λόγω της εξάπλωσης του Covin-19 σ΄ολόκληρη τη χώρα.

 

Πηγές: Peter Webb: “The Erotic Arts” Martin Secker & Warburg Ltd, London, 1980

Bruno Santi: “Raphael”, Edit. SCALA, Florence, 1996

Σχετικά άρθρα:

ΡΑΦΑΗΛ ΣΕ ΒΕΡΟΛΙΝΟ, ΟΥΑΣΙΝΓΚΤΟΝ & ΛΟΝΔΙΝΟ