ΦΟΥΣΤΑΝΕΛΕΣ ΚΑΙ ΧΛΑΜΥΔΕΣ – Η ΕΘΝΙΚΗ ΜΑΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο:anyteart

Από τον τσολιά και τον ντυμένο με χλαμύδα αρχαίο Έλληνα αναπαρίσταται με τον πλέον εύγλωτο τρόπο, σήμερα, η ελληνική ταυτότητα και γενικότερα – το άμεσα αναγνωρίσιμο σήμα καταθεθέν της σύχρονης Ελλάδας ανά τον κόσμο. Από τις σχολικές παραστάσεις, στα καταστήματα τουριστικών ειδών και την τουριστική βιομηχανία, η εικόνα αυτή διαμόρφωσε σταδιακά την εθνική ταυτότητα, στο διάστημα των πρώτων 100 χρόνων από την Επανάσταση(1821-1930) – περίοδο την οποία διερευνά και μελετά το βιβλίο προκειμένου να κατανοήσουμε καλύτερα πώς οι ίδιοι βλέπουμε τον εαυτό μας σήμερα: Για τους Έλληνες ακόμα και στον 21ο αιώνα θεωρείται αυτονόητο ότι η φρουρά στον Άγνωστο Στρατιώτη φοράει φουστανέλα και στην Επίδαυρο γίνονται παραστάσεις αρχαίου δράματος.

Η συγγραφέας Χριστίνα Κουλούρη -καθηγήτρια Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας που πρόσφατα εξελέγη πρύτανις στο Πάντειο Πανεπιστήμιο πραγματεύεται στο 624 σελίδων βιβλίο της με τίτλο «Φουστανέλες και Χλαμύδες» (εκδ. Αλεξάνδρεια) τη συγκρότηση της εθνικής ταυτότητας, τη δημόσια Ιστορία και την ιστορική κουλτούρα με βάση την πολιτισμική χρήση της Ιστορίας αλλά και των …Καλών Τεχνών.


[…] Η φουστανέλα «ανακαλύφθηκε» από τους περιηγητές, τους Φιλέλληνες που έλαβαν μέρος στον Αγώνα της Ανεξαρτησίας και τους εικονογράφους που απεικόνισαν τους πρωταγωνιστές και τις σκηνές της Επανάστασης. Αρκετοί Φιλέλληνες μάλιστα απαθανατίστηκαν σε ολόσωμες ελαιογραφίες, να φορούν οι ίδιοι τη φουστανέλα, με φόντο αρχαιότητες (συνήθως την Ακρόπολη).2 Οι εικόνες αυτές κυκλοφόρησαν, κυρίως μέσω της λιθογραφίας, στο δυτικό κοινό και εμπέδωσαν τη σύνδεση του εξωτικού ενδύματος με τον αγώνα των Ελλήνων για την ελευθερία τους. Η φουστανέλα αποτέλεσε επομένως μια μετωνυμία της Επανάστασης, συμβολίζοντας την ανδρεία και την πολεμική αρετή.

[…] Η φουστανέλα εμφανίζεται να επενδύεται με σειρά πολιτισμικών νοημάτων που εν μέρει αντιφάσκουν μεταξύ τους: α) Αναδεικνύεται, μέσω της στερεοτυπικής εικονογράφησης του 1821, σε εθνικό σύμβολο, και γι’ αυτό τον λόγο γίνεται δυναστικό ένδυμα και στρατιωτική στολή∙ είναι η υλικότητα που συνδέει την Επανάσταση με το ελληνικό κράτος. β) Θεωρείται σύμβολο ανδρείας και λεβεντιάς για όσους τη φορούν, υλικός δεσμός συνέχειας με την κλεφταρματολική παράδοση, είτε πρόκειται για πολιτικούς είτε για ληστές. γ) Σε αντιδιαστολή προς τους δυτικούς κανόνες «πολιτισμού», η «λερή» φουστανέλα εκπίπτει σε σύμβολο «βλαχιάς», δηλαδή απολίτιστης συμπεριφοράς, στο πλαίσιο της αθηναϊκής αστικής συμπεριφοράς. δ) Αποτελεί ισχυρή εκδοχή της «παράδοσης», στοιχείο του λαϊκού πολιτισμού που αξιοδοτείται ως «αυθεντικό», και επομένως αξίζει να προβληθεί μέσω της απεικόνισης σε καρτ ποστάλ και της έκθεσης σε μουσεία και συλλογές. Ως στοιχείο της παράδοσης εξάλλου, η φουστανέλα αποκτά «διάρκεια» και ασαφείς ιστορικές ρίζες. Μέσα στον 20ό αιώνα μάλιστα, θα αποδεσμευτεί από την αποκλειστική της σύνδεση με την Ελληνική Επανάσταση για να ενταχθεί σε μια αδιάσπαστη συνέχεια του «εθνικού ενδύματος» που ανάγεται, όπως όλα, στην κλασική αρχαιότητα.


Πρόκειται για μια κοινωνική και πολιτισμική ιστορία της μνήμης κατά τον πρώτο κρίσιμο αιώνα του ελληνικού κράτους, όταν διαμορφώνεται ο Κανόνας της ιστορικής μνήμης που ορίζει και στηρίζει την εθνική ταυτότητα. Ο τρόπος που θυμόμαστε σήμερα την Ελληνική Επανάσταση, το πάνθεον των ηρωικών μορφών, η σχέση αρχαίας και νέας Ελλάδας και η θέση του Βυζαντίου συνδέονται με τόπους μνήμης, υλικούς και συμβολικούς, που οικοδομήθηκαν εκείνη την εποχή.

Με πολλή προσοχή, η συγγραφέας αξιοποιεί τον αρχειακό πλούτο από ελαιογραφίες, λιθογραφίες, μνημεία, ανδριάντες, εθνικές επετείους και τελετές μνήμης, την επικράτηση του «φιλελληνικού βλέμματος» στην αναπαράσταση των πρωταγωνιστών του ΄21, τα θεατρικά δρώμενα στο Παναθηναϊκό Στάδιο, τις παρελάσεις, αναβιώσεις αρχαίου δράματος και λαϊκών εμπορικών θεαμάτων (Θέατρο Σκιών) για να δώσει τη σύνθεση της ιστορικής μνήμης, την εικόνα του παρελθόντος που οι άνθρωποι θέλουν να δούν ασχέτως της ποιοτικής αναπαράστασης των μαχων και των ιστορικών επεισοδίων.