ΦΟΡΜΑ ΧΡΩΜΑ ΧΩΡΟΣ έκθεση Λιουμπόφ Ποπόβα στη Θεσσαλονίκη

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

H Λιουμπόφ Ποπόβα (1889 – 1924) έχει καθιερωθεί, μαζί με τον Κασμίρ Μαλέβιτς, τον Αλεξάντερ Ροντσένκο και τον Βλαντιμίρ Τάτλιν, ως μια από τις σημαντικότερες καλλιτέχνες της Ρωσικής Πρωτοπορίας. Ωστόσο, η δουλειά της – κυρίως  στις σοβιετικές συλλογές – δεν είναι, στο σύνολό της, ιδιαίτερα γνωστή και σπάνια εμφανίζεται στη Δύση. Το έντονα προσωπικό λεξιλόγιό της, εμπνευσμένο από τα ζωντανά χρώματα της ρωσικής λαϊκής και θρησκευτικής τέχνης, καθώς και από τις σύγχρονες ανατρεπτικές τάσεις της εποχής, ενσωματώνει οπτικές επιφάνειες και έντονες συνθέσεις. Η καριέρα της που διεκόπη λόγω του αιφνίδιου  θανάτου του, σε ηλικία τριάντα πέντε ετών, καλύπτει τα χρόνια του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου, τη Ρωσική Επανάσταση του ’17 και την αμέσως μετα-επαναστατική περίοδο.

Γόνος εύπορης οικογένειας η Ποπόβα είχε την δυνατότητα να ταξιδεύσει στη Ρωσία αλλά και στη Δύση. Το 1912 επισκέφθηκε το Παρίσι όπου παρέμεινε για ένα περίπου χρόνο και οι εμπειρίες που απεκόμισε μετατόπισαν τη δουλειά της προς τον κυβισμό. Το 1913-14 ασχολήθηκε με τον Κυβοφουτουρισμό και το έργο της έγινε εντελώς αφηρημένο, όπως καταγράφεται στη σειρά γεωμετρικά επίπεδα των έργων με τον τίτλο Painterly Architectonics που φιλοτέχνησε  στο διάστημα 1915 – 1919, σε απάντηση των σουπρεματιστικών έργων του Καζιμίρ Μαλέβιτς . Σ’ αυτά τα λαμπρά έγχρωμα έργα, για τα οποία ο Σουπρεματισμός υπήρξε κίνητρο, οι έντονες μορφές σπρώχνουν να βγουν προς την επιφάνεια της εικόνας. Στα χρόνια που ακολουθούν 1920-21, η γραμμή κυριαρχεί  και το χρώμα γίνεται πιο εμφανές.

Τα γυμνά κόντρα πλακέ και το χαρτόνι συχνά αποτελούν τη βάση γι’ αυτά τα έργα όπου ακτινοειδή σχήματα και κυκλικά τμήματα διακόπτονται από πλάγιους άξονες ενώ σε άλλα το επίπεδο διασταυρώνεται με δοκούς διαφορετικού πλάτους. Τα έργα παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά στην έκθεση του 1921, 5 × 5 = 25, η οποία διοργανώθηκε ως τελευταία παρουσίαση ζωγραφικής σε καβαλέτα.

Εκείνο το διάστημα, μαζί με πολλούς από τους συναδέλφους της στην κονστρουκτιβιστική ομάδα, η Ποπόβα υπέγραψε διακήρυξη που απέκλειε την παραδοσιακή ζωγραφική ως μέσο έκφρασης. Πρόκειται για τη διακήρυξη “Τέχνη στη Ζωή” με την οποία ζητείται η πλήρης σύνδεση των καλλιτεχνών με τη διαδικασία της παραγωγής και, κατά συνέπεια, η συγχώνευση της τέχνης και της τεχνολογίας. Από το 1922 μέχρι το τέλος της ζωής της, η Ποπόβα εργάστηκε αποκλειστικά για  τον χρηστικό σχεδιασμό. Στο έργο της συμπεριλαμβάνονται  θεατρικά κοστούμια, εξώφυλλα  βιβλίων και περιοδικών, μέχρι κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα και ενδύματα με γεωμετρικές μορφές και φωτεινά χρώματα σε ρυθμικά, ζωντανά μοτίβα.

Τα ταξίδια της στη Ρωσία και τη Δυτική Ευρώπη το ενδιαφέρον της για την τέχνη  από νεαρή ηλικία, την έφεραν σύντομα στον πρωτοποριακό κύκλο της Μόσχας και συμμετείχε με έργα της σε μεγάλες ομαδικές εκθέσεις, όπως η τελευταία έκθεση των Φουτουρτιστών στην Αγία Πετρούπολη  0.10 (1915), το Jack of Diamonds (1916) και η έκθεση στη Μόσχα 5 × 5 = 25 (1921). Εκτός από την τέχνη ασχολήθηκε και με τη διδασκαλία της θεωρίας της τέχνης και του χρώματος στο Ινστιτούτο Καλλιτεχνικού Πολιτισμού στη Μόσχα. Ο σύντομος γάμος της με τον ιστορικό τέχνης Μπόρις Έντινγκ έληξε τραγικά το 1919 με το θάνατό του. Η Ποπόβα πέθανε στη Μόσχα το 1924 από οστρακιά που κόλλησε από τον μικρό γιο της. Μετά το θάνατό της, την ίδια χρονιά οργανώθηκε έκθεση έργων της στη Μόσχα .

Η έκθεση στο MOMus-Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Θεσσαλονίκης παρουσιάζει περισσότερα από 200 έργα και αντικείμενα, όλα προερχόμενα από την συλλογή Κωστάκη και ορισμένα σπάνια έργα από ιδιωτικές συλλογές. Είναι, σύμφωνα με το ΜΟΜus, η πρώτη μεγάλης κλίμακας έκθεση έργων της Ποπόβα που διοργανώνεται τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, διεθνώς, και παρουσιάζει σειρές σχεδίων της καλλιτέχνιδος που δεν είχαν έως τώρα ποτέ εκτεθεί. Φιλοξενείται στη Μονή Λαζαριστών, από τις 12 Οκτωβρίου 2019 έως την 1 Μαρτίου 2020. Το Μουσείο μας πληροφορεί ότι θα ακολουθήσουν και άλλες εκθέσεις αφιερωμένες στους αντιπροσωπευτικούς καλλιτέχνες της Ρωσικής Πρωτοπορίας  της συλλογής Κωστάκη.

Επιμέλεια: Μαρία Τσαντσανογλου, Andrei Sarabianov

Βοηθός Επιμελήτρια: Αγγελική Χαριστού

Για το πρόγραμμα παράλληλων εκδηλώσεων