ΕΝΤΥΠΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ “ΔΙ’ ΑΥΤΑ ΠΟΛΕΜΗΣΑΜΕΝ”

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

της Ελένης Γαλάνη

Photo: anyteart

Πολύ διακριτικά ένα διαφημιστικό πανό που έχει αναρτηθεί στη μία  πλευρά της εισόδου του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου πληροφορεί τον επισκέπτη για την έκθεση «Δι΄αυτά πολεμήσαμεν», στα ελληνικά και στα αγγλικά. Στα ελληνικά μιλά για Επανάσταση στα αγγλικά για πόλεμο Ανεξαρτησίας. Χωρίς χρονολογία…

Ωστόσο, η περιοδική έκθεση «Δι΄αυτά πολεμήσαμεν», το πρώτο αφιέρωμα στα 200 χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, έχει έναν σημαντικό αριθμό επισκεπτών από το εξωτερικό, όπως τουλάχιστον διαπιστώσαμε κατά τη σημερινή μας επίσκεψη. Τέτοιο, μάλιστα, που να απαιτείται αναμονή στην είσοδο ελέγχου αποσκευών, στα εισιτήρια. Γεμάτες οι αίθουσες της αρχαϊκής περιόδου απο μαθητές δημοτικού σχολείου, η μυκηναϊκή συλλογή επίσης, έδιναν μια άλλη ατμόσφαιρα στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας, όχι και τόσο συνηθισμένη για μέσα Φεβρουαρίου. Πολυπληθές το κοινό και …πολυεθνικό!

Η έκθεση αναπτύσσει, σε γενικές γραμμές, μία συνοπτική ιστορική αναδρομή της και με αυστηρές επιλογές εκθεμάτων παρουσιάζει του θέμα των ελληνικών αρχαιοτήτων στη πρό επαναστατική περίοδο, κατά τη διάρκεια του Αγώνα και μετά τη λήξη του. Υποβλητικοί χρωματισμοί, ωραίοι φωτισμοί, και εντυπωσιακή η προβολή, στον ενδιάμεσο της αίθουσας τοίχο, των τοπίων και μνημείων της Ελλάδος όπως αποτυπώθηκαν σε εκδόσεις και εικαστικά έργα, από τους περιηγητές που επισκέφτηκαν την «πατρίδα των μουσών» στο διάστημα 17ου – 19ου  αιώνα. Οι πρώτες αντιδράσεις μας είναι θετικές. Δεν υπάρχει φλυαρία, δεν υπάρχει πατριωτική έξαρση -ευτυχώς- οι τόνοι είναι χαμηλοί και τα κείμενα ανάλογα με το ύφος που αρμόζει σ΄ένα από τα μεγαλύτερα αρχαιολογικά μουσεία του κόσμου.

Έτσι, την προσοχή μας τράβηξε, όχι το όραμα του Ρήγα, αλλά το ανάγλυφο  με την αλληγορική μορφή που εκονογραφεί την έκδοση Yoyae de Dimo et Nicolo Stephanopoli en Grece (pendant les annees 1797 et 1798, tome I), Λονδίνο. Σύμφωνα με το κείμενο το ανάγλυφο αυτό βρέθηκε στο Γύθειο και η μορφή αναγνωρίστηκε από τους  Stefanopoli ως προσωποποίηση της Ελευθερίας και της Λακεδαίμονος, πάνω σε βάθρο με την επιγραφή «Νίκη ή Θάνατος».

Εκτενέστερο το μέρος της έκθεσης για τη λεηλασία των αρχαιοτήτων και εξαιρετικής τέχνης τα εκθέματα που παρατίθενται από τις λεηλασίες στο βασιλικό τάφο των Μυκηνών, το ναό της Αφαίας στην Αίγινα, το ναό του Επικούριου Απόλλωνα στις Βάσσες Φιγάλειας (Αρκαδία).

Δίπλα στη διαρπαγή των αρχαιοτήτων, ο Φιλελληνισμός. Η προσωποποιημένη Ελλάδα απελευθερώνεται με τη βοήθεια του πνεύματος της Ελευθερίας και της Αθηνάς στη λιθογραφία «Ανάσταση της Ελλάδας», 1822, του Ange-Rene Ravault, ενώ ο Γκιαούρ πατά θριαμβευτικά επί του αντιπάλου του Χασάν και διατάζει τον αποκεφαλισμό του, στο έργο του  Jean Pierre Marie Jazzet «Ο Γκιαούρ νικητής του Χασάν» 1827.

 

Πρωταγωνιστής της έκθεσης θα μπορούσε να θεωρηθεί η σύνθεση με τη Σφίγγα Άρπια πλαισιωμένη από δύο μετόπες με τον Ηρακλή και την Αθηνά –εύρημα της ανασκαφής της Γαλλικής Αποστολής στο ναό του Δία στην Ολυμπία- οι επιτύμβιες στήλες που την  περιβάλλουν και το φόντο με τη φανταστική σύνθεση από ναϊσκο που στηρίζεται σε δύο Καρυάτιδες.

Το τελευταίο μέρος της έκθεσης αναφέρεται στη μέριμνα των Ελλήνωννα δημιουργήσουν τους θεσμούς που θα διαφυλάξουν και θα προστατεύσουν τα αρχαία μνημεία, συμβάλλοντας στην περαιτέρω μελέτη του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Καθολικής σημασίας για την προστασία των μνημείων υπήρξε η διάταξη της Γ΄Εθνοσυνέλευσης της Τροιζήνας για τη Διοίκηση της Ελληνικής Επικράτειας (1827) που απαγόρευε την πώληση και την εξαγωγή αρχαιοτήτων. Το πρώτο Εθνικό Μουσείο ιδρύθηκε στην Αίγινα από τον Καποδίστρια το 1829. Η προστασία των αρχαιοτήτων ρυθμίστηκε από την Αντιβασιλεία, το 1834, με την ψήφιση του αρχαιολογικού νόμου που προέβλεπε και την ιδρυση “Κεντρικού Δημόσιου Μουσείου στην Αθήνα” το οποίο στεγάστηκε στο Θησείο, το 1835. Το 1866 θεμελιώθηκε το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.

 

Σε μικρότερο χώρο, το φινάλε της έκθεσης φιλοξενεί τους νικητήριους συμβολισμούς. Η μορφή της Νικης όπως την οραματίστηκαν  και την αποτύπωσαν εικαστικά οι αρχαίοι Έλληνες: να προσφέρει σπονδές για την αίσια εκβαση του πολέμου, να στεφανώνει τρόπαιο, ή να παίρνει τη θέση του θνητού νικητή για να τελέσει την ευχαριστήρια λατρευτική πράξη.

Αρνητικό στοιχείο αποτελεί ο κατάλογος, πολυσέλιδος και φλύαρος και με τόσο αχνά τυπογραφικά στοιχεία που νομίζει κανείς ότι τελείωσε το μελάνι και δεν πρόλαβαν να το αντικαταστήσουν. Κάποια στιγμή το ΤΑΠ θα πρέπει να αναθεωρήσει την εκδοτική του δραστηριότητα και να προσαρμοστεί σε σύγχρονες πρακτικές. Εάν και εφόσον η φιλελεύθερη πολιτική made in Grece προβλεπει για την περίπτωσή μας, το κράτος-εκδότη.

 

Video