ΕΚΘΕΣΗ ΓΚΩΓΚΕΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΗ ΜΕ #MeToo

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

Το πορτρέτο, βασικό θέμα της ευρωπαϊκής ζωγραφικής, πήρε στα χέρια του Πωλ Γκωγκέν (1848-1903), σημαντικές ανατροπές και επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την τέχνη της εποχής του. Στη μεγάλη έκθεση της Εθνικής Πινακοθήκης του Λονδίνου με τα 50 και πλέον έργα (πίνακες ζωγραφικής και σχέδια, γλυπτά σε πηλό και ξύλο) που δάνεισαν μουσεία και ιδιωτικές συλλογές απ΄όλο τον κόσμο, επιχειρείται να φανεί πώς ο ζωγράφος χρησιμοποίησε την προσωπογραφία για να εκφράσει τον εαυτό του, τις ιδέες του για την τέχνη σ’ ολόκληρη την περίοδο της δημιουργίας του, από τα χρόνια παραμονής του στη Βρετάνη και στη συνέχεια στη Γαλλική Πολυνησία.

Παράλληλα, όμως, η Εθνική Πινακοθήκη τολμά να θέσει πιο ανοιχτά, από ποτέ άλλοτε, σε μια τόσο μεγάλη έκθεση, το ζήτημα της σεξουαλικής συμπεριφοράς του Γάλλου καλλιτέχνη στα νησιά του Νότιου Ειρηνικού. Επιλέγει, μάλιστα, για εικονογράφιση της αφίσας της έκθεσης “Paul Gauguin Portraits”, μια παιδική μορφή που δεν είναι άλλη από το πορτρέτο της ταϊτιανής ερωμένης του, της Teha’amana a Tahura. Επιλογή που μπορεί να σοκάρει μερικούς επισκέπτες, πόσο μάλλον όταν μάθουν ότι έγινε η «γυναίκα» του κατά πολύ μεγαλύτερου της καλλιτέχνη, σε ηλικία,13 ετών.

Η έκθεση, την οποία συνδιοργάνωσε η Εθνική Πινακοθήκη με την Εθνική Πινακοθήκη του Καναδά στην Οτάβα, όπου άνοιξε αρχικά, συμπίπτει με τη δεύτερη επέτειο του κινήματος #MeToo. Οι εκθέσεις Γκωγκέν, μέχρι πρόσφατα, είχαν επικεντρωθεί στο μεγαλείο του ως μετα-ιμπρεσιονιστή. Αυτή είναι η πρώτη φορά που τέτοιου είδους υψηλού προφίλ ιδρύματα σπάνε τα ταμπού και συζηττούν ελαττώματά και ανθρώπινες αδυναμίες.

«Ο Γκωγκέν εκμεταλλεύτηκε αναμφισβήτητα τη θέση του ως προνομιούχου Δυτικού για να αξιοποιήσει στο έπακρο τις σεξουαλικές ελευθερίες που είχε στη διάθεσή του “, αναφέρει  κείμενο – τοίχου αναρτημένο στο μέσον της έκθεσης. Ο κατάλογος που συνοδεύει την έκθεση τοποθετεί τη συμπεριφορά του στο Νότιο Ειρηνικό στο ιστορικό της πλαίσιο. Στη δεκαετία του 1890, «μια νεαρή γυναίκα της Ταϊτής δεν μπορούσε να γνωρίζει ότι ζούσε μ’ έναν παντρεμένο άνδρα», ο οποίος κρατούσε μυστικό την ύπαρξη της Δανέζας συζύγου και των παιδιών του.

«Ακόμα και πριν από πέντε χρόνια, όταν ξεκινούσαμε να εργαζόμαστε στην έκθεση, συνειδητοποιήσαμε ότι τα πράγματα είχαν προχωρήσει και ότι πρέπει να αντιμετωπίσουμε αυτά τα ζητήματα», λέει ο Christopher Riopelle, επιμελητής της Εθνικής Πινακοθήκης ο οποίος συνδιοργάνωσε την έκθεση με την Cornelia Homburg, επιμελήτρια της Εθνικής Πινακοθήκης της Οττάβα του Καναδά. “Η επίσημη ανάλυση [της ζωγραφικής] δεν μπορεί να παραβλέπει τα πραγματικά ζητήματα”, λέει. (*)

Η Εθνική Πινακοθήκη ανοίγει επίσης τη συζήτηση για το πώς πρέπει να διαχειριστεί την τέχνη του Γκωγκέν υπό το φως του κινήματος #MeToo. Ερωτήματα όπως: “Μπορούμε να αγαπάμε ακόμα το έργο των καλλιτεχνών των οποίων τη συμπεριφορά αποθαρρύνουμε;”,  “Μπορούν τα καλλιτεχνικά επιτεύγματα του Γκωγκέν να δικαιολογούν αυτό που έκανε σε ανήλικες γυναίκες; ” αποτέλεσαν θέματα δημόσιας συζήτησης που διοργάνωσε η Εθνική Πινακοθήκη, με τη συμμετοχή μελετητών, συγγραφέων και της Janet Marstine – επίτιμη αναπληρώτρια καθηγήτρια στη Σχολή Μουσειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Leicester και  συν-συντάκτρια της επικείμενης έκδοσης Curating Under Pressure.

Καθώς οι συζητήσεις συνεχίζονται στο Λονδίνο σχετικά με την ευθύνη που φέρουν Μουσεία και Πινακοθήκες στην επικοινωνία τους με το κοινό ιδιαίτερα στις μέρες μας, όπου τόσο πολύ έχουν αλλάξει συνήθειες και αντιλήψεις, κριτικές του Τύπου για την έκθεση δεν παραλείπουν να αναφερθούν στον Βλαντιμήρ  Ναμπόκοφ και στο έργο του Λολίτα. Η ίδια η Πινακοθήκη του Λονδίνου, εξάλλου, στο χώρο όπου φιλοξενείται ο περίφημος πίνακας Barbary Tales (1902, Μουσείο Folkwang στο Έσσεν της Γερμανίας), με τα δύο κορίτσια από τα νησιά Marquesas, τελευταίο έργο του μεγάλου ζωγράφου Γκωγκέν πριν το θάνατό του, έχει αναρτήσει επιτοίχιο σημειώνοντας απλώς ότι ο Γκωγκέν “ξεκίνησε νέες σχέσεις με τις τοπικές γυναίκες”.

Από τα γλυπτά με πηλό και ξύλο, σε πίνακες ζωγραφικής και σχέδια, οι επισκέπτες της έκθεσης θα δουν πώς ο Γκωγκέν ερμήνευσε τα μοντέλα κάθε φορά με την πάροδο του χρόνου, συχνά σε διαφορετικά χρώματα. Μια ομάδα αυτοπροσωπογραφιών στην έκθεση, για παράδειγμα, δείχνει πώς ο Γκωγκέν δημιούργησε  σειρά προσωπογραφιών, συμπεριλαμβανομένου και του ίδιου του εαυτού ως μοντέλο για την απεικόνιση του Ιησού Χριστού.

Η ζωή και η τέχνη του Γκωγκέν αναλύονται διεξοδικά, ειδικά για την περίοδο που πέρασε στη Νότια Πολυνησία. Η Πινακοθήκη στόχο έχει να διερευνήσει αυτό το αμφιλεγόμενο ζήτημα και να συμμετάσχει στις συνομιλίες που εξετάζουν τις σχέσεις του Γκωγκέν με τους ντόπιους  και τον αντίκτυπο της αποικιοκρατίας μέσα από τα πρίσματα του σύγχρονου διαλόγου.

Στις επτά αίθουσες όπου αναπτύσσεται η έκθεση υπάρχουν:

αυτοπροσωπογραφίες του Γκωγκέν από τα πρώιμη καλλιτέχνική του πορεία μέχρι την τελευταία του επίσκεψη στη Νότια Θάλασσα, από την περίοδο που πέρασε στη Βρετάνη (1884 – 91) όπου, στο απομακρυσμένο χωριό Le Pouldu ηγήθηκε μιας νέας αποικίας καλλιτεχνών, έργα που θυμίζουν τις συναρπαστικές σχέσεις του με άλλους συναδέλφους του, ιδιαίτερα με τους δύο βασικούς φίλους Vincent van Gogh και Meijer de Haan (1852-1895), έργα από την πρώτη περίοδο στην Ταϊτή (1891- 3) εποχή που αναζητούσε την απόδραση απο τον βιομηχανικό πολιτισμό του Παρισιού, πίνακες με  ξεκάθαρες εικόνες από την Ταϊτή, πορτραίτα εμπνευσμένα από πίνακες του Βαν Γκόνγκ και νεκρή φύση.

Τα έργα της έκθεσης προέρχονται από το Musée d’Orsay(Παρίσι, Γαλλία) την Εθνική Πινακοθήκη (Ουάσιγκτον, DC, ΗΠΑ), το Ινστιτούτο Τέχνης (Σικάγο, ΗΠΑ), την  Εθνική Πινακοθήκη (Καναδάς), το Εθνικό Μουσείο Δυτικής Τέχνης (Τόκιο, Ιαπωνία) και από τα Βασιλικά Μουσεία Καλών Τεχνών του Βελγίου.

Διάρκεια: 7 Οκτωβρίου 2019 – 26 Ιανουαρίου 2020

(*)https://news.artnet.com/exhibitions/gauguin-metoo-national-gallery-1672810