CLOSE UP – ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ ΑΠΟ ΤΟ 1870 ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο: anyteart  9/10/21

­­­Η έκθεση Close -up στο Ίδρυμα Μπέγιελερ (Foundation Beyeler), στη Βασιλεία της Ελβετίας, επικεντρώνεται σε εννέα γυναίκες καλλιτέχνες που με το έργο τους έδωσαν έμφαση στην απεικόνιση  του πορτρέτου και της αυτοπροσωπογραφίας και αποτέλεσαν σημείο αναφοράς στην ιστορία της σύγχρονης τέχνης από το 1870 έως σήμερα.

Ήταν η εποχή που για πρώτη φορά έγινε δυνατό γυναίκες καλλιτέχνες στην Ευρώπη και την Αμερική να δραστηριοποιηθούν στην τέχνη επαγγελματικά και σε ευρεία βάση. Ήταν επίσης μια εποχή κατά την οποία η έννοια του πορτρέτου είχε υποστεί μια βαθιά μετατόπιση μαζί με τη ριζική επανεκτίμηση της έννοιας του ατόμου. Όπως ο ιμπρεσιονισμός εισήγαγε έναν μετασχηματισμό της κλασικής προσωπογραφίας, έτσι και στις αρχές του 20ού αιώνα οι καλλιτέχνες πειραματίστηκαν με την πλήρη εγκατάλειψη κάθε έννοιας της ομοιότητας. Στη συνέχεια, το πορτρέτο μετατράπηκε σε μια μορφή έκφρασης για την εξερεύνηση νέων αντιλήψεων για υποκειμενικότητα και νέες δυνατότητες αναπαράστασης.

Η έκθεση ανοίγει με τη γαλλίδα Berthe Morisot (1841-1895) και την αμερικανίδα Mary Cassatt (1844-1926) που δραστηριοποιήθηκαν στη δεκαετία του 1870 – 1880 στο Παρίσι, τότε κέντρο σύγχρονης τέχνης. Οι δύο καλλιτέχνες συνέβαλαν στη διαμόρφωση του ιμπρεσιονισμού και τα έργα τους αποτέλεσαν σημαντικά πρότυπα για τις επόμενες γενιές γυναικών ζωγράφων. Τα έργα της γερμανίδας Paula Modersohn-Becker (1876-1907), που κινείται στις αρχές της δεκαετίας του 1900 ανάμεσα στο κοσμοπολίτικο Παρίσι και την επαρχιακή πόλη Worpswede της βόρειας Γερμανίας, δημιουργήθηκαν μεταξύ 1900 και 1907, χρόνια της εξαιρετικά έντονης και πολλά υποσχόμενης πρώιμης δουλειάς της, η οποία έληξε απότομα με τον θάνατο της κατά τον τοκετό, τον Νοέμβριο του 1907. Στα 30 χρόνια που τη χωρίζουν από τις Morisot και Cassatt,  η Modersohn-Becker απομακρύνεται καλλιτεχνικά από τις προκατόχους της και διεκδικεί  θέση ανάμεσα στους πρώτους πρωτοπόρους του μοντερνισμού.  Με την Lotte Laserstein (1898–1993) που δημιουργεί έργο από το 1925 έως το 1933 στο Βερολίνο κατά τα τελευταία χρόνια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, η έκθεση μετατοπίζει το επίκεντρό της από το Παρίσι στο Βερολίνο της δεκαετίας του ’20. Τα πορτρέτα της Laserstein παρουσιάζουν τύπους καθημερινής σύγχρονης ζωής, ιδιαίτερα τη «Νέα Γυναίκα» της οποίας η εικόνα διαδόθηκε στη συνέχεια στη φωτογραφία, τα περιοδικά και την ταινία.

Το έργο της Frida Kahlo (1907–1954), η οποία εργάστηκε από τις αρχές της δεκαετίας του 1920 έως περίπου το 1950 στην Πόλη του Μεξικού, κατά τη διάρκεια της εδραίωσης και της θεσμοθέτησης του μεξικανικού κράτους μετά την Επανάσταση, πιθανώς παρουσιάζει στην έκθεση την πιο πολύπλοκη μορφή του πορτρέτου και, πιο συγκεκριμένα, της αυτοπροσωπογραφίας. Ειδικά αυτό το έργο της Κάλο είναι αναμφίβολα αναπαραστάσεις του καλλιτέχνη που όμως δεν προσπαθούν να αποτυπώσουν τον πραγματικό εαυτό. Πρόκειται μάλλον για κατασκευασμένες αυτοπροσωπογραφίες, όχι λιγότερο αυθεντικές. Αν και ανήκει στην ίδια γενιά με τη Lotte Laserstein και την ελαφρώς νεότερη Frida Kahlo, η αμερικανίδα Alice Neel (1900-1984), κινούμενη μεταξύ Κούβας και Μανχάταν, αντιπροσωπεύει μια εντελώς διαφορετική θέση, ιστορικά και καλλιτεχνικά. Σε αντίθεση με πολλούς από τους αμερικανούς συναδέλφους της καλλιτέχνες, η Neel δεν επέλεξε τον δρόμο της αφαίρεσης και παρέμεινε πιστή στην εικονογράφηση. Δεν απομακρύνθηκε από τα μοντέλα της μήτε τα είδε με ειρωνεία. Δημιούργησε ρεαλιστικά πορτρέτα, ζωγραφισμένα από ζωντανά μοντέλα ή από μνήμη, με στόχο να αποτυπώσει τον χαρακτήρα ενός ατόμου.

Σε ξεχωριστό τμήμα της έκθεσης παρουσιάζεται η Marlene Dumas (*1953) που μεγάλωσε στο Κέιπ Τάουν όταν το απαρτχάιντ ήταν στο απόγειό του, πριν μετακομίσει το 1976 για να εργαστεί στο Άμστερνταμ, μαζί με τις αμερικανίδες Cindy Sherman (*1954) και την Elizabeth Peyton (*1965). Εδώ σειρά έχει η σύγχρονη προσωπογραφία  με τρεις πολύ διαφορετικές εκδοχές. Κοινό σημείο και για τις τρεις καλλιτέχνες είναι η επίδραση στο έργο τους των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης  και της δύναμης της εικόνας τους. Ωστόσο, κάθε προσέγγισή τους στην προσωπογραφία εκφράζεται με διαφορετικό τρόπο.

Στην έκθεση παρουσιάζονται συνολικά περίπου 100 έργα – δάνεια από διεθνή μουσεία και ιδιωτικές συλλογές στη Ευρώπη, τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Μεξικό.  Για την ολοκλήρωση της παρουσίασης του Close-up οι επιμελητές επέλεξαν μια σειρά ταινιών μικρού μήκους με εννέα καταξιωμένες διεθνείς ηθοποιούς: Irène Jacob, Martina Gedeck, Luna Wedler, Meret Becker, Ángela Molina, Bettina Stucky, Romana Vrede, Maria Furtwängler και Valerie Pachner, οι  οποίες καλούν τους θεατές να ανακαλύψουν τους καλλιτέχνες –  αυτές τις «περίπλοκες και διαφορετικές προσωπικότητες” από άλλη σκοπιά. Οι ταινίες είναι διαθέσιμες από την ιστοσελίδα  www.fondationbeyeler.ch

Ο κατάλογος της έκθεσης δημοσιεύεται στα γερμανικά και στα αγγλικά από τις εκδόσεις Hatje Cantz Verlag του Βερολίνου. Σε 342 σελίδες περιλαμβάνει δοκίμια για κάθε ένα καλλιτέχνη των Tere Arcq και Hilda Trujillo, Tamar Garb, Peter Geimer, Donatien Grau, Anna-Carola Krausse, Sylvie Patry, Uwe M. Schneede, Jennifer A. Thompson και Theodora Vischer. Τιμή: 58 ευρώ.