ΑΝΤΙΣΗΜΙΤΙΚΟ ΣΚΑΝΔΑΛΟ ΣΤΗ DOCUMENTA15

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο: Ελένη Γαλάνη, 23/6/22

ΚΑΣΕΛ – Οξύτατες αντιδράσεις και ραγδαίες εξελίξεις σημειώνονται ώρα με την ώρα, αυτές τις μέρες, στη Documenta15 που εγκαινιάστηκε το Σάββατο 18 Ιουνίου, στο Κάσελ της Γερμανίας. Το εποπτικό συμβούλιο της έκθεσης αποφάσισε να αφαιρέσει τελικά το έργο “People’s Justice”(Λαϊκή Δικαιοσύνη) της ινδονησιακής καλλιτεχνικής ομάδας Taring Padi το οποίο προκάλεσε κύμα οργής επειδή περιλαμβάνει αντισημιτικά στερεότυπα. Αν και αρχικά οι υπεύθυνοι της Documenta κάλυψαν, τη Δευτέρα, το τεράστιο έργο με μαύρα υφασμάτινα πάνελ, το απόγευμα της επόμενης μέρας ενέδωσαν στις πιέσεις και προχώρησαν στην αφαίρεσή του – πράξη η οποία έγινε δεκτή με σφυρίγματα και χειροκροτήματα από τους παρευρισκόμενους θεατές. Μετά την εξέλιξη αυτή ο καγκελάριος Όλαφ Σόλτς, μεγάλος θαυμαστής της Documenta και φανατικός επισκέπτης της τα τελευταία 30 χρόνια, αποφάσισε, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τις παραπάνω επιλογές, να μην επισκεφθεί τη φετινή διοργάνωση” σύμφωνα με χθεσινή δήλωση κυβερνητικού εκπροσώπου στο Γερμανικό Πρακτορείο Τύπου.

Την αφαίρεση του έργου με τις “καθαρές αντισημιτικές αναφορές” ζήτησαν αμέσως μετά τα εγκαίνια, πολλοί φορείς και προσωπικότητες στη Γερμανία μεταξύ των οποίων ο Μέρον Μέντελ, επικεφαλής του εκπαιδευτικού κέντρου της Άννας Φρανκ στη Φρανκφούρτη, η Υπουργός Πολιτισμού, Κλαούντια Ροτ (Πράσινοι), η υπουργός Τεχνών Aγκέλα Ντον (Πράσινοι) του κρατιδίου της Έσσης. Έτσι, το εποπτικό συμβούλιο της documenta αποφάσισε να αφαιρέσει την εικόνα, όπως εξήγησε ο πρόεδρός του, ο δήμαρχος του Κάσελ, Christian Geselle (SPD), το απόγευμα της Τρίτης. «Υπήρξαν τεράστιες ζημιές στην πόλη μας και στην documenta», είπε ο δήμαρχος.

Η Taring Padi είναι μια ομάδα που ιδρύθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1990 ως αποτέλεσμα της μακρόχρονης εμπειρίας από τη σκληρή δικτατορία Σουχάρτο, η οποία μόλις τελείωνε στην Ινδονησία. Ο Σουχάρτο ο οποίος υποστηρίχθηκε από τις δυτικές δυνάμεις κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, όπως συνέβαινε συχνά με αυτά τα καθεστώτα, θεωρούνταν ο πιο διεφθαρμένος δικτάτορας στον κόσμο και διέπραξε σωρεία μαζικών δολοφονιών. Η ομάδα Taring Padi χρησιμοποιεί agitprop αισθητική- με καρικατούρες πολιτικά σχέδια και πανό για να φέρει την τέχνη στην κοινωνία.

Στο προκείμενο έργο απεικονίζονται στρατιώτες με κεφάλια γουρουνιού, συμπεριλαμβανομένων των αμερικανών και των εκπροσώπων του καθεστώτος. Άλλος φορά κράνος που γράφει «Μοσάντ» (επωνυμία της ισραηλινής υπηρεσίας πληροφοριών)και μαντήλια στο λαιμό με το σταυρό του Δαυϊδ και άλλος φέρει το σήμα των «SS”.

«Ο Εβραίος ως Ναζί και γουρούνι, αυτά είναι κλασσσικά αντισημιτικά στερεότυπα», λέει ο Μέρον Μέντελ, διευθυντής του εκπαιδευτικού κέντρου Άννας Φρανκ, σε συνέντευξή του στην εφημερίδα Berliner Zeitung. «Η εξευτελιστική απεικόνιση των Εβραίων σε σχέδια που εκτίθενται», συμπληρώνει ο Κρίστοφ Χόιμπνερ, αντιπρόεδρος της Διεθνούς Επιτροπής του Άουσβιτς, «αντισημιτικά κλισέ που είναι πολύ οικεία στους επιζώντες του Ολοκαυτώματος και τους θυμίζουν τις σκοτεινές εποχές που έζησαν. Με παρόμοια σχέδια εκδιώχθηκαν και κυνηγήθηκαν».

To μεγάλων διαστάσεων έργο είναι ένα είδος τέχνης διαμαρτυρίας και μέσον πολιτικής επικοινωνίας, γνωστό από τη δεκαετία του ’70, στο οποίο εμπλέκονται ινδονησιακές εικαστικές παραδόσεις κινουμένων σχεδίων. Η προέλευση αυτού του τύπου κινουμένων σχεδίων τοποθετείται στην Ευρώπη, όπου ειδικά την περίοδο των Ναζί, παρόμοιου τύπου στερεότυπα και καρικατούρες χρησιμοποιήθηκαν με κακόβουλο τρόπο και στη συνέχεια εξαπλώθηκαν παγκοσμίως ως κώδικας καταγγελίας της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης.

Το συγκεκριμένο έργο είναι ηλικίας 20 ετών, πρωτοπαρουσιάστηκε στην Αυστραλία και σε πολλές χώρες του Παγκόσμιου Νότου χωρίς ποτέ να δημιουργήσει πρόβλημα.

Aπάντηση -συγνώμη από Taring Padi

Η εγκατάσταση με το πανό και την επωνυμία “People’s Justice” δημιουργήθηκε το 2002, «ως μέρος μιας εκστρατείας κατά του μιλιταρισμού και της βίας που ζήσαμε κατά τη διάρκεια της 32χρονης στρατιωτικής δικτατορίας του Σουχάρτο στην Ινδονησία και της κληρονομιάς του, η οποία συνεχίζει να έχει αντίκτυπο ακόμη και σήμερα», εξηγεί η καλλιτεχνική συλλογικότητα. Η απεικόνιση στρατιωτικών μορφών στο πανό είναι έκφραση αυτών των εμπειριών. «Όλες οι φιγούρες που απεικονίζονται στο πανό αναφέρονται στο πολιτικό πλαίσιο της Ινδονησίας, για παράδειγμα στη διεφθαρμένη διοίκηση, τους στρατηγούς και τους στρατιώτες τους, που συμβολίζονται ως γουρούνι, σκύλος και αρουραίος, με στόχο να επικρίνουν το καπιταλιστικό σύστημα και τη στρατιωτική βίαι».

Το πανό εκτέθηκε για πρώτη φορά στο Φεστιβάλ Τέχνης της Νότιας Αυστραλίας στην Αδελαΐδα το 2002 και έκτοτε έχει παρουσιαστεί σε πολλά διαφορετικά μέρη. Τώρα για πρώτη φορά εκτίθεται και στο Κάσελ και η ομάδα Taring Padi ζήτησε συγγνώμη «για τους τραυματισμούς που ενδεχομένως να προκάλεσε».

Στάϊνμάγερ: «σχεδόν δεν ήρθα»

Ωστόσο, στη Γερμανία τα πράγματα είναι διαφορετικά. Οι άνθρωποι δίνουν πολύ μεγαλύτερη προσοχή αν λάβει κανείς υπόψη του ότι ακόμα και ο ομοσπονδιακός πρόεδρος Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάγερ έκανε στα εγκαίνια μια πολύ επικριτική ομιλία η οποία ξεκίνησε με τις λέξεις «Σχεδόν δεν ήρθα» αναφέροντας επικρίσεις για τη διοργάνωση και προβάλλοντας τους ισχυρισμούς ότι το Ισραήλ θα μποϊκοτάρεται στην έκθεση, κάτι το οποίο δεν ισχύει, δεδομένου ότι η αυτή η Documenta εστιάζει σε καλλιτέχνες από τον Παγκόσμιο Νότο. Δεν υπάρχουν τα μεγάλα ονόματα των καλλιτεχνών που συναντούμε σε άλλες εκθέσεις αυτής της εμβέλειας (βλ. Μπιενάλε Βενετίας), μήτε παραγγελίες από υποψήφιους αγοραστές. Υπάρχουν ομάδες προσκεκλημένες όλες από τη επιμελήτρια ομάδα Ruangrupa με έργα τέχνης, εγκαταστάσεις, γλυπτά, ταινίες – πολλές ταινίες χαμηλού κόστους από Ασία και Αφρική – οργανώσεις ακτιβιστών (για τους πρόσφυγες, τα απορρίμματα του Μπαγκλαντές, μελισσοκόμοι από το Κάσελ) και πολλές άλλες δράσεις, πρωτόγνωρες πραγματικά για τις ιστορικές αυτές διεθνείς εκθέσεις Τέχνης.

Ο ιδρυτικός διευθυντής του Kassel Documenta Institute, Heinz Bude επέκρινε τη Γενική Διευθύντρια της Documenta Sabine Schormann για το επικοινωνιακό της έργο μετά το συμβάν, χαρακτήρισε τη διοργάνωση «καταστροφική» και ζήτησε να αναλάβει η ίδια την ευθύνη.

Σχέσεις συμμετεχόντων με BDS

Από τις αρχές του χρόνου είχαν διατυπωθεί ισχυρισμοί για αντισημιτισμό κατά της επιμελήτριας συλλογικότητας Ruangrupa, μία συλλογικότητα καλλιτεχνών από τη Τζακάρτα, άγνωστη μέχρι πρότινος, που δεν διέθετε ούτε καν λήμμα στη Wikipedia, στην οποία η διεύθυνση της Documenta ανέθεσε, το 2019, την επιμέλεια της διεθνούς έκθεσης.

Μέλη της ομάδας διαχείρισης και προσκεκλημένοι καλλιτέχνες λέγεται ότι βρίσκονται κοντά στο κίνημα BDS που σημαίνει «Μποϊκοτάζ, εκποίηση και κυρώσεις» και το οποίο σκοπό έχει να απομονώσει το Ισραήλ οικονομικά, πολιτιστικά και πολιτικά. «Η Documenta15 απέδειξε για άλλη μια φορά ότι το κίνημα BDS που στρέφεται κατά του Ισραήλ είναι αντισημιτικό και ως εκ τούτου πρέπει να καταπολεμηθεί με μεγαλύτερη συνέπεια», δήλωσε ο Uwe Becker, επίτροπος της κυβέρνησης της πολιτείας Έσσης για την εβραϊκή ζωή και τον αγώνα κατά του αντισημιτισμού. “Οι προσπάθειες να θεωρηθεί το BDS ως μια δημοκρατική πλατφόρμα για τη συζήτηση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή ή ακόμη και να υποτιμηθεί ως υποτιθέμενο κίνημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων πρέπει επιτέλους να σταματήσουν. Το BDS στοχεύει να καταστρέψει το Ισραήλ και όσοι προωθούν το BDS υποστηρίζουν αυτές τις αντισημιτικές δυνάμεις, είτε εσκεμμένα ή απρόσεκτα».

Το κίνημα BDS κρύβει την «αντι-ισραηλινή του στάση πίσω από τη μάσκα μιας αυτοαποκαλούμενης οργάνωσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα». «Δυστυχώς, αυτό το κίνημα συνεχίζει να λαμβάνει υπερβολική υποστήριξη, ειδικά από τους τομείς της τέχνης, του πολιτισμού και της επιστήμης, επειδή πάρα πολλοί κάνουν λάθος σχετικά με τους αληθινούς στόχους του κινήματος. Επειδή το BDS δεν είναι ένα ειρηνικό κίνημα διαμαρτυρίας, αλλά μια μηχανή εκφοβισμού , μια σύγχρονη μορφή τρόμου κατά του Ισραήλ». Όσοι υποστηρίζουν το BDS δεν θα πρέπει πλέον να λαμβάνουν δημόσια σκηνή.

Σχετικά με το θέμα

ΕΝΤΕΙΝΕΤΑΙ Η ΔΙΑΜΑΧΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΤΙΣΗΜΙΤΙΣΜΟ ΣΤΗ DOCUMENTA 15- Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΜΕΛΗΤΏΝ