ΑΝΑΣΦΑΛΙΣΤΟΙ, ΧΑΜΗΛΟΥ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΕ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΣΤΕΡΗΣΗΣ ΟΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

Την ημέρα (χτες) που ο πρωθυπουργός της χώρας εγκαινίαζε την επετειακή έκθεση “Γι’ αυτά πολεμήσαμε” στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, κηρύσσοντας, ουσιαστικά, την έναρξη του εορτασμού των 200 χρόνων από την Επανάσταση του 1821, μία έρευνα για την κατάσταση των καλλιτεχνών εικαστικών τεχνών στη χώρα μας είδε το φως της δημοσιότητας και μας έκανε να αναρωτηθούμε: “Γι΄αυτά ποιοί πολέμησαν;” όταν διαβάζουμε ότι “Εργάζονται ανασφάλιστοι, έχουν χαμηλό εισόδημα ενώ είναι υψηλής ειδίκευσης, βιοπορίζονται ασκώντας δεύτερο ή και τρίτο επάγγελμα και είναι θεσμικά ανοχύρωτοι απέναντι στις δυνάμεις της ιδιωτικής οικονομίας. Σε ποσοστό που κυμαίνεται από το 75% έως το 91% δυσκολεύονται να πληρώσουν τους πάγιους λογαριασμούς τους, να καλύψουν βασικές ανάγκες θέρμανσης, ενώ πάνω από το ένα τρίτο ζει σε συνθήκες υλικής στέρησης.”

Η έρευνα δεν είναι καρπός ιδιωτικής εταιρείας. Είναι κρατικού πανεπιστημίου της χώρας, του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, διενεργήθηκε στο διάστημα 2016-18 και ανακοινώθηκε σε δημόσια εκδήλωση που οργάνωσε στην Αθήνα ο MOMus (Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων και Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης), στο πλαίσιο της 7ης Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης, στο MOMus-Μουσείο Άλεξ Μυλωνά (11.2.2020).

Ανάμεσα στα συμπεράσματα που προέκυψαν είναι:

  • Η συντριπτική πλειονότητα των συμμετεχόντων προέρχεται από μεσαία και ανώτερα κοινωνικά στρώματα είναι άτομα ανώτατης εκπαίδευσης και γνώστες ξένων γλωσσών. Από άποψη γεωγραφικής κατανομής, οι εικαστικοί είναι συγκεντρωμένοι στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, όπου εδρεύουν μείζονες καλλιτεχνικοί θεσμοί και, υποθετικά, υπάρχουν αυξημένες δυνατότητες προβολής του έργου τους. Με αρκετά μικρότερα ποσοστά ακολουθούν το Ηράκλειο και τα Χανιά.
  • Οι συνθήκες και οι προϋποθέσεις της καλλιτεχνικής εργασίας χειροτέρευσαν σε σύγκριση με την περίοδο πριν από το 2012, όπως υποστηρίζει το 75% των εικαστικών που πήραν μέρος στην έρευνα. Μόνο το 6% θεωρεί ότι βελτιώθηκαν. Τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι καλλιτέχνες, είναι το φορολογικό καθεστώς, η περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση, η αίσθηση ανασφάλειας στην καλλιτεχνική εργασία και η ελλιπής υποστήριξη από την πολιτεία. Αξίζει να σημειωθεί ότι το 60% διαπιστώνει αύξηση των πιθανοτήτων μετανάστευσης και του κόστους κοινωνικής ασφάλισης.
  • Η πλειονότητα ειδικεύεται στη ζωγραφική (66%), ενώ με μικρότερα ποσοστά ακολουθούν οι εγκαταστάσεις, οι εικαστικές κατασκευές, η γλυπτική και άλλες ειδικότητες. Ως προς τις τιμές πώλησης των καλλιτεχνικών έργων (όταν και όποτε πουληθούν), προκύπτουν δύο μεγάλες κατηγορίες: τα έργα που διατίθενται σε τιμές έως 500€ (40%) και εκείνα που διατίθενται σε τιμές από 501€ μέχρι 2.500€ (44%). Το 3% του δείγματος δήλωσε ότι δεν διαθέτει έργα προς πώληση.
  • Από τις απαντήσεις τους, φαίνεται ότι δυσκολεύονται να βιοποριστούν αποκλειστικά και μόνο από το επάγγελμα του εικαστικού καλλιτέχνη. Έτσι, μόνο το ένα τέταρτο έχει ως κύρια πηγή βιοπορισμού την καλλιτεχνική του εργασία (24%). Πάνω από τους μισούς ερωτηθέντες εργάζονται και ως εκπαιδευτικοί εικαστικών μαθημάτων ή σε άλλα επαγγέλματα, με διάφορους τύπους εργασιακών σχέσεων (56%), ενώ ένας στους πέντε εργάζεται ταυτόχρονα και στην καλλιτεχνική εκπαίδευση, αλλά και σε άλλο επάγγελμα. Από 75% μέχρι 91% των εικαστικών αντιμετωπίζει οικονομική στενότητα (δυσκολίες με την πληρωμή των πάγιων λογαριασμών, ικανοποιητική θέρμανση, κ.λπ.). Παράλληλα, πάνω από το ένα τρίτο ζει σε συνθήκες υλικής στέρησης.
  • Εργάζονται, κατά κανόνα ανασφάλιστοι, δεν έχουν επαρκή δημόσια υποστήριξη, ενώ οι περισσότερες από τις συμφωνίες τους, συνάπτονται μόνο προφορικά. Το 84% των ερωτηθέντων απάντησε ότι οι γκαλερί ζητούν προμήθειες της τάξης του 35%-55%.

Στην έρευνα έλαβαν μέρος 591 εικαστικοί καλλιτέχνες (38% άνδρες, 62% γυναίκες), η ηλικία των οποίων κυμαίνεται κυρίως από 32 έως 57 ετών. Με διάστημα εμπιστοσύνης 95%, το περιθώριο σφάλματος υπολογίζεται στο ±3,82%. Στο συγκεκριμένο δείγμα αντιπροσωπεύονται όλα τα στάδια της κοινωνικής και εργασιακής διαδρομής.