ΑΝΑΚΑΛΥΠΤΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΟΝΕΙΡΟΠΟΛΟ ΧΟΦΜΑΝ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο: Ελένη Γαλάνη 23/11/21

Συγγραφέας του ρομαντισμού και της κληρονομιάς του Διαφωτισμού  ο Ε.Τ.Α Χόφμαν (Ernst Theodor Amadeus Hoffman, 1776-1822) έζησε ένα μεγάλο διάστημα της σύντομης ζωής του στο Βερολίνο σ’ ένα περιβάλλον δέσμιο των αναχρονισμών και της γραφειοκρατίας του πρωσικού κράτους που παράλληλα βίωνε την εκβιομηχάνιση και την εδραίωση του καπιταλιστικού τρόπου ζωής. Δικαστικός λειτουργός το πρωί αλλά και μουσικός, ζωγράφος, κριτικός, διευθυντής θεάτρου και συγγραφέας τον υπόλοιπο χρόνο, ο Χόφμαν επιχείρησε με το έργο του να διερευνήσει άγνωστα και ανεξερεύνητα θέματα από το χώρο του φανταστικού και των ονείρων, του παράδοξου και του αλλόκοτου φτάνοντας και έως τη δαιμονική πλευρά του και προσεγγίζοντας ψυχοθεραπευτικά ζητήματα που αργότερα ο Φρόϋντ  ονόμασε «ασυνείδητο».

Το έργο του Χόφμαν –διηγήματα, νουβέλες, μυθιστορήματα- βρίσκεται συγκεντρωμένο στα Φανταστικά διηγήματα, τα Νυχτερινά διηγήματα και στη συλλογή με τίτλο Οι αδερφοί του Σεραπίωνος. Η επιρροή του στους συγγραφείς εκτός του γερμανικού χώρου της εποχής του υπήρξε καθοριστική ειδικά στις αρχές του 19ου αιώνα.

Στην έκδοση με τις νουβέλες «Θραύσματα από τη ζωή τριών φίλων» και «Τα Ορυχεία στη Φαλούν» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις angelus novus σε μετάφραση – επίμετρο Νίκου Σκοπλάκη, ο αναγνώστης εισέρχεται στον κόσμο του Χόφμαν: Οι τρεις φίλοι των «Θραυσμάτων», ο Αλεξάντερ, ο Μαρτσέλ και ο Σέβεριν συναντώνται στο Βερολίνο μέσα στο κοσμικό περιβάλλον της «Σκηνής του Βέμπερ», ένα χώρο αναψυχής στη βερολινέζικη συνοικία Τιργκάρτεν, και μιλούν για τις πολεμικές περιπέτειές τους στα πεδία μαχών των ναπολεόντιων πολέμων. Εκεί, μέσα στο ρομαντικό παραμύθι της νυχτερινής πόλης, οι τρεις φίλοι – φαντάσματα του Βερολίνου κι αυτοί – επανασυνδέονται και ξαναχωρίζουν, εκεί βιώνουν το φανταστικό στοιχείο, την πραγματικότητα της πόλης, την καθημερινότητα των καταναγκασμών, εκεί αποκαλύπτουν τις κρυφές ερωτικές επιθυμίες για ένα πρόσωπο που και οι τρεις πόθησαν αλλά ένας τελικά το κατέκτησε. Να σημειωθεί ότι με αφορμή αυτή τη νουβέλα ο Γιούλιους Ρόντενμπεργκ και ο Βάλτερ Μπένγιαμιν ανάγουν την αρχή του «βερολινέζικου μυθιστορήματος» στο Χόφμαν.

Η νουβέλα «Τα ορυχεία στη Φάλουν» γράφτηκε το 1818 και αναφέρεται σ’ ένα συμβάν του προηγούμενου αιώνα το οποίο υπήρξε αγαπημένο θέμα του ρομαντισμού: ένας νεαρός μεταλλωρύχος από τη σουηδική Φάλουν, ο Ματς ‘Ισραελσον, παραχώθηκε το 1670 ενώ εργαζόταν στα βάθη του ορυχείου. Το 1719 κατά τις εργασίες διάνοιξης μιας καινούργιας σήραγγας ανακαλύφθηκε το σώμα του σχεδόν ανέπαφο μέσα σε «μπλε βιτριόλι».Το 1720 η εφημερίδα της Κοπεγχάγης  Nye Tidenderom Laer de Sager  δημοσίευσε την πληροφορία ότι μόνο η υπέργηρη σύζυγός του μεταλλωρύχου τον αναγνώρισε καθώς είχε διατηρηθεί ανέγγιχτος από το χρόνο. Η χήρα δέχτηκε να παραχωρήσει το σκήνωμα του συζύγου της σε Ιατρική Σχολή αλλά εκείνο γρήγορα διαλύθηκε και μετατράπηκε σ΄ένα είδος στάχτης.

Για τη συγγραφή της νουβέλας ο Χόφμαν άντλησε στοιχεία από σκανδιναβικές πηγές σχετικά με την οργάνωση των ορυχείων, τις μεταμορφώσεις των μετάλλων, τις εναλλαγές στα σπάλχνα της γης, τις μυθικές δυνάμεις της παράδοσης που καραδοκούν εκεί(δαιμονική βασίλισσα). Ο συγγραφέας, με ένα μοναδικό αφαιρετικό τρόπο και αφήγηση στέρεα, χωρίς υπερβολές, επίθετα σε υπερθετικούς βαθμούς,  κρατά το ενδιαφέρον του αναγώστη μέχρι το τέλος.  Το ψυχογραφικό πλαίσιο της ιστορίας και την επιθυμία του ήρωα να καταδυθεί στα βάθη της γης για να φέρει στη  επιφάνεια τον αλμαδίνη, το κατακόκκινο ρουμπίνι για να το κάνει δώρο στην Ούλα, μεταφέρει στη γλώσσα μας με μία ρέουσα μετάφραση ο Νίκος Σκοπλάκης, συντάκης επίσης του εξαιρετικού επίμετρου με αναλυτικές πληφοροφίες, από την πλουσιότατη γερμανική βιβλιογραφία, για τη ζωή του συγγραφέα, την πορεία του έργου και τις κατά καιρούς εκτιμήσεις γι’ αυτό.

Να σημειωθεί ότι από τις εκδόσεις angelus novus κυκλοφορεί επίσης η νουβέλα του Χόφμαν Η δεσποινίς ντε Σκιντερί επίσης σε μετάφραση και επιμέτρο Νίκου Σκοπλάκη.