ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ: Ο ΗΧΟΣ ΤΩΝ ΨΑΛΜΩΝ ΟΠΩΣ ΤΟΤΕ

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

κείμενο: anyteart

Οι “ελιγμοί της αντήχησης” είναι η τεχνολογία μεταφοράς των συνθηκών ακουστικής μιας αίθουσας εποχής στον παρόντα χώρο και χρόνο που επιτρέπει στην χορωδία να ακούγεται – ακόμα και σε συνθήκες στούντιο -ωσάν να ήταν μέσα σε γοτθικούς καθεδρικούς ναούς ή σε βυζαντινές εκκλησίες.

Αυτή η τεχνολογία χρησιμοποιήθηκε για να διερευνηθεί περαιτέρω ο ήχος του ναού της Αγίας Σοφίας (μουσείο σήμερα) της Κωνσταντινούπολης από τους καθηγητές του  πανεπιστημίου Stanford, την ιστορικό τέχνης Bissera Pentchera και τον Jonathan Abel ο οποίος διδάσκει στο τμήμα Μουσικών Υπολογιστών και Σπουδών.

Για την ανάλυση, σύνθεση και επεξεργασία του ήχου στην Αγία Σοφία, οι Pentchera και Abel χρησιμοποίησαν τις πληροφορίες από τη διάχυση του ήχου που έδωσαν μπαλόνια ενώ έσκαγαν στο χώρο, κατόπιν αδείας των τουρκικών αρχών. Τα στοιχεία που προέκυψαν δημιούργησαν ένα ψηφιακό φίλτρο που μπορεί να κάνει οτιδήποτε να ακούγεται ως να ήταν μέσα στην Αγία Σοφία.

Οι διεπιστημονικές μέθοδοι εξερεύνησης και ανάπτυξης της ψηφιακής τεχνολογίας στην διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς του φωνητικού και οπτικού περιβάλλοντος της Αγίας Σοφίας αποτυπώνονται στο βιβλίο της Bissera Pentcheva “Hagia Sophia: Sound, Space, and Spirit in Byzantium”(1917),(*) το οποίο διερευνά εις βάθος υλικό που κανείς δεν είχε έως τώρα προσεγγίσει: αρχαία ακουστική, ιστορία της τέχνη, αρχιτεκτονική έρευνα στη βυζαντινή μεσαιωνική περίοδο.

Η εμπειρία της ηχητικής ακουστικής της εκκλησίας της Αγίας Σοφίας επέτρεψε στο κοινό της βυζαντινής εποχής να  διεισδύουν κατά τη διάρκεια της λειτουργικής τελετουργίας στην εικόνα και στο πνεύμα του Θεού. Η ανάλυση της Bissera Pentcheva εξετάζει πώς αυτές οι ψαλμωδίες συνδυάστηκαν με τον αρχιτεκτονικό χώρο της εκκλησίας για να καταστήσουν την Αγία Σοφία έναν εκλεκτό λατρευτικό χώρο, αντιπροσωπευτικό της βυζαντινής θρησκευτικής κουλτούρας σε όλο τον αισθητικό μεγαλείο της. Συνδυάζοντας ψηφιακά ακουστικά μοντέλα και βίντεο με προσεκτική εξέταση των λειτουργικών κειμένων και των ασμάτων, η συγγραφέας εφαρμόζει ιστορικές, φιλοσοφικές, αρχαιοακουστικές και ανθρωπολογικές μεθοδολογίες για να δώσει πληροφορίες σχετικά με τους συμπληρωματικούς τρόπους της θρησκευτικής λειτουργίας όπως η θέση στο χώρο που κατείχαν ψάλτες και οι προσκυνητές για να ζωντανέψει την ατμόσφαιρα της θείας λειτουργίας στη βυζαντινή εποχή. Αντί να επικεντρωθεί στην αρχιτεκτονική μορφή του κτιρίου, στην τεχνολογία κατασκευής του ή στην πολιτική ιδεολογία της διακόσμησης του, η Pentcheva ασχολείται με την ακουστική απόδοση της Αγίας Σοφίας και εξηγεί πώς οι “εικόνες του ήχου” που δημιουργούνται από τις ψαλμωδίες και την αρχιτεκτονική αντήχηση σχημάτισαν την ακουστική εκείνη εμπειρία που οδήγησε τους πιστούς σε μυστικιστική υπέρβαση, ανοίγοντας την πρόσβαση στον φανταστικό ουράνιο ήχο των αγγελικών χορωδιών.

Με έρευνα εις βάθος και με ωραία εικονογράφιση, αυτή η εξερεύνηση της Αγίας Σοφίας φωτίζει τον ιερό χώρο, την εικονικότητα και τη θρησκευτική αφοσίωση στο Βυζάντιο. Οι μελετητές της τέχνης και της αρχιτεκτονικής ιστορίας, των θρησκευτικών σπουδών, της μουσικής και της ακουστικής καθώς και η μεσαιωνική περίοδος θα εκτιμήσουν ιδιαίτερα το έργο της Pentcheva.

(*)Penn State University Press

Winner of the 2018 Award for Excellence in the Study of Religion (Historical Studies) from the American Academy of Religion

 

Video